ΕΣΤΙΑΖΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ


kion1 Εστιάζουμε στον Ελληνικό Πολιτισμό

επισκεφθείτε και την ιστοσελίδα μας: www.ekivolos.gr facebook_logo 1

«…σ’ αυτόν το μικρό λαό εναπόκειτο να δημιουργήσει την αρχή της προόδου και, με εξαίρεση τις τυφλές δυνάμεις της φύσης, δεν υπάρχει τίποτε στον κόσμο που να μην έχει ελληνική καταγωγή».

Summer Maine

Κιονόκρανο-2

«Κάθε λαός είναι υπερήφανος για την πνευματική του κτήση. Αλλά η ελληνική φυλή στέκεται ψηλότερα από κάθε άλλη, διότι έχει τούτο το προσόν, να είναι η μητέρα παντός   πολιτισμού.»

U. Wilamowitz

  • Ακολουθεί ένα σχετικό απόσπασμα Από το βιβλίο της Jacqueline de Romilly  «ΓΙΑΤΙ Η ΕΛΛΑΔΑ;», (Συμπεράσματα, το άνοιγμα προς τους άλλους), εκδ. «ΤΟ ΑΣΤΥ», Αθήνα 1993.
  • Στη συνέχεια θα βλέπετε την πρόσφατη ανάρτησή μας

Maiandros small

ΓΙΑΤΙ Η ΕΛΛΑΔΑ;


kion1Γιατί η Ελλάδα* ;

  Jacqueline de Romilly 

 

  …Κατ’ αρχήν κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε ότι ο άνθρωπος που εξύμνησαν οι Έλληνες ήταν ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος. Αγαπούσε τη ζωή και τις γιορτές, τα συμπόσια, τον έρωτα, τη δόξα. Μερικοί συγγραφείς μίλησαν γι’ αυτό περισσότερο από άλλους: ό­πως ο Ησίοδος, οι λυρικοί, ο Αριστοφάνης. Από τον Όμηρο όμως ως τα χορικά των τραγωδιών, αυτή η πλευρά δεν λείπει ποτέ. Πρέπει να το θυμίσουμε έντονα -διότι κατ’ αρχήν αυτό είναι η εκπληκτική γοητεία της ελληνικής λογοτεχνίας, υστέρα διότι μια τέ­τοια αγάπη για τη ζωή ανυψώνει περισσότερο το τίμημα του πάθους για να την εννοήσουμε, να την κατακτήσουμε και να υψωθούμε από τα συγκεκριμένα αυτά θέλγητρα προς μία σκέψη αρμονική προς αυτά. Η μίξη αυτών των δύο καθιστά την Ελλάδα μοναδική.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η ΑΡΧΑΙΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ


kion1Η Αρχαία Δημοκρατία στο Σήμερα

              Μια σπάνια συνέντευξη του Κορνήλιου Καστοριάδη

 Γράφει ο Κωνσταντίνος Σαπαρδάνης

 

 «Αν οι Έλληνες δημιούργησαν κάτι, ήταν η ελευθερία»

Κορνήλιος Καστοριάδης, 1989

 Ο  Κρις Μαρκέρ γύρισε ένα ντοκιμαντέρ 13 επεισοδίων με τίτλο «Η κληρονομιά της Κουκουβάγιας» το 1989, με θέμα την επιρροή του πολιτισμού της αρχαίας Ελλάδας στην σημερινή κουλτούρα. Περιλαμβάνει συνεντεύξεις με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο, τον Κώστα Αξελό, τη Μελίνα Μερκούρη, τον Βασίλη Βασιλικό και φυσικά τον Κορνήλιο Καστοριάδη, μεταξύ πολλών άλλων. Πρόσφατα εμφανίστηκε ολόκληρη η συνομιλία του Καστοριάδη, αμοντάριστη, όπου σε 80 λεπτά ο Καστοριάδης επιστρέφει στα βασικά, για το τι σημαίνει δημοκρατία τότε και σήμερα, και πώς θα πρέπει να ερμηνεύουμε τις κατακτήσεις των αρχαίων για να τις εκμεταλλευτούμε στη σύγχρονη κοινωνία. Στο ντοκιμαντέρ περιλήφθηκε ένα μικρό μόνο κομμάτι τις συνέντευξης.

Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997)

Κορνήλιος Καστοριάδης (1922-1997)

Συνέχεια ανάγνωσης

ΟΙ ΑΤΟΜΙΚΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ


kion1 Οι Ατομικοί φιλόσοφοι*

C.C.W. Taylor

Λήψη του αρχείου

Η Ατομική θεωρία υπήρξε επίτευγμα δύο στοχαστών του 5ου αι. π. X., του Λεύκιππου και του Δημόκριτου. Ο Αριστοτέλης, η κύρια πηγή που διαθέτουμε, αποδίδει την Ατομική θεωρία στον πρώτο, μια σκιώδη μορφή ακόμη και κατά τους αρχαίους χρόνους, που υποσκελίσθηκε από τον πιο φημισμένο διάδοχό του, τον Δημόκριτο, σε τόσο μεγάλο, μάλιστα, βαθμό ώστε η θεωρία να καταλήξει γενικά να θεωρείται έργο του τελευταίου. Ο Επίκουρος, ο οποίος ανέ­πτυξε και εκλαΐκευσε την Ατομική θεωρία στα τέλη του 4ου και στις αρχές του 3ου αι. π. X. (ακολουθώντας την παράδοση που διαμόρφωσαν διάφοροι στοχα­στές, όπως ο Ναυσιφάνης και ο Ανάξαρχος, που σήμερα αποτελούν απλά μόνο ονόματα), έφτασε ακόμα και να αρνείται ότι ο Λεύκιππος ήταν υπαρκτό πρό­σωπο. Περισσότερες πληροφορίες διαθέτουμε για τον Δημόκριτο (βλ. σ. 20). Η ακριβής σχέση μεταξύ Λεύκιππου και Δημόκριτου παραμένει ασαφής. Ο Πλά­τωνας ποτέ δεν αναφέρει το όνομα του ενός ή του άλλου. Ο Αριστοτέλης και οι μαθητές του θεωρούν τον Λεύκιππο εισηγητή της Ατομικής θεωρίας αλλά απο­δίδουν την πατρότητα των βασικών αρχών της τόσο στον Λεύκιππο όσο και στον Δημόκριτο. Μεταγενέστερες πηγές τείνουν να αντιμετωπίζουν τη θεωρία ως έργο αποκλειστικά του Δημόκριτου. Ενώ είναι σαφές ότι η θεωρία έλκει την προέλευσή της από τον Λεύκιππο, οι δύο στοχαστές είναι πιθανό να συνεργά­στηκαν σε κάποιον βαθμό αλλά και περίπου βέβαιο ότι ο Δημόκριτος ανέπτυξε τη θεωρία σε διάφορα πεδία· για παράδειγμα την επεξέτεινε, ώστε να συμπεριλάβει μια υλιστική ψυχολογία, μια εκλεπτυσμένη επιστημολογία και μια έκθε­ση για την πρόοδο της κοινωνίας η οποία αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στην ικα­νότητα του ανθρώπου να διδάσκεται από τον παράγοντα της τύχης[1].

  ΦΥΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

 Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη (Περί γενέσεως καί φθοράς, 1. 7-8 324a35- 325a31), οι εκπρόσωποι της Ατομικής θεωρίας επιχείρησαν να συμβιβάσουν τα ορατά δεδομένα της πολλαπλότητας, της κίνησης και της μεταβολής με την ελε­ατική απόρριψη της δυνατότητας γένεσης και φθοράς. Όπως ο Αναξαγόρας και ο Εμπεδοκλής, έθεσαν ως αξιωματική αρχή της θεωρίας τους τα αμετάβλητα πρωτογενή στοιχεία και εξήγησαν τη φαινομενική γένεση και φθορά με τη συνέ­νωση και τον χωρισμό αυτών των στοιχείων. Συνέλαβαν όμως τα πρωτογενή στοιχεία και τις διαδικασίες γένεσης και φθοράς με ριζικά διαφορετικό τρόπο απ’ ό, τι ο Αναξαγόρας και ο Εμπεδοκλής. Για τον Αναξαγόρα, τα πρωτογενή στοιχεία ήταν ορατά υλικά και ιδιότητες, για τον Εμπεδοκλή τα στοιχεία: η γη, ο αέρας, η φωτιά και το νερό’ και για τους δύο οι πρωτογενείς διαδικασίες έγκεινται στην ανάμιξη και τον διαχωρισμό αυτών των πρωταρχικών στοιχεί­ων. Για τους Ατομικούς φιλοσόφους, αντίθετα, τα τελευταία δεν ήταν ιδιότητες ή υλικά αλλά φυσικά άτομα, και οι πρωτογενείς διαδικασίες δεν ήταν η ανάμι­ξη και ο διαχωρισμός τους αλλά ο σχηματισμός και η διάλυση συνόλων από αυτά τα άτομα. Επιπλέον, τα βασικά άτομα ήταν αόρατα, σε αντίθεση με τα ορατά υλικά του Αναξαγόρα και τα ορατά στοιχεία του Εμπεδοκλή. Συνεπώς, οι ιδιότητες των ατόμων δεν ήταν ορατές, αλλά έπρεπε να αποδοθούν στα άτομα μόνο θεωρητικά.

Συνέχεια ανάγνωσης

ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ: Η ΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ


kion1ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΟ:

        Η ΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

 Λήψη του αρχείου

Egbert J. Bakker

Ο Θουκυδίδης συνέγραψε τον Πόλεμο των Πελοποννησίων και των Αθηναίων. Αναγνωρίζουμε αυτό το έργο, όχι μόνο για το πνευματικό επίτευγμα και τη βαθιά γνώση της ιστορίας και της ανθρώπινης φύσης αλλά επίσης και για την πρόοδο που αντιπροσωπεύει στην εξέλιξη της γραφής ως μέσου επικοινωνίας. Με τον Θουκυδίδη η αρχαία ελληνική γραφή έχει προχωρήσει πέρα από την απλή καταγραφή των όσων λέγονται. Ο Θουκυδίδης, όπως παρατηρούμε, είναι ένας αληθινός συγγραφέας που απευθύνεται άμεσα, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία, σε ένα κοινό που διαβάζει. Ο Πόλεμος των Πελοποννησίων και των Αθηναίων είναι ένα ‘αναγνώσιμο’ κείμενο, μια συζήτηση που προορίζεται για άμεση πρόσληψη μέσα από τη γραπτή σελίδα χωρίς τη διαμεσολάβηση μιας φωνής που διαβάζει. Ως προς αυτό υπάρχει μια φυσική αντίθεση ανάμεσα στον Θουκυδίδη και στις ‘ακουστικές’ Ιστορίες του Ηροδότου, ένα έργο που προορίζεται να ακουστεί σε δημόσια διάλεξη και που έχει πολλά γνωρίσματα που συνδέονται με την παρουσία μιας φωνής.[1] Η αντίθεση αποτελεί, από την οπτική γωνία του ίδιου του Θουκυδίδη, όχι μόνο ένα ζήτημα μέσου αλλά και ένα ζήτημα ανθεκτικότητας του μηνύματος. Η γραφή του Θουκυδίδη τον διευκολύνει να απευθυνθεί σε ένα αναγνωστικό κοινό πέρα από το ακροατήριό του εκείνης της στιγμής: το κτῆμα ἐς αἰεΐ είναι ισχυρότερο από το ἀγώνισμα ἐς τό παραχρῆμα ἀκούειν. Η γραφή επικρατεί του προφορικού λόγου.

            Μια τέτοιου είδους σύγκριση όμως ανάμεσα στον Θουκυδίδη και τον Ηρόδοτο δεν σημαίνει ότι η γραφή του Θουκυδίδη είναι αυταπόδεικτη ή χωρίς προβλήματα. Μάλιστα, ακριβώς η επιμονή του έργου στον ίδιο τον γραπτό χαρακτήρα του θα έπρεπε να μας προειδοποιήσει να μη θεωρούμε τα πράγματα εντελώς δεδομένα. Η ερώτηση που πρέπει να τεθεί είναι πώς ένας Αθηναίος στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. θα είχε συλλάβει κείμενα που δεν προορίζονταν να αποτελέσουν τις γραπτές σημειώσεις μιας προφορικής διάλεξης ή τη γραπτή αποτύπωση ενός δημόσιου λόγου.

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ


kion1Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

  Αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο της Σοφίας Αλεξ. Σταμούλη

«ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΔΗΜΗΓΟΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ»

 Λήψη του αρχείου

Για τους περισσότερους μελετητές της πολιτικής επιστήμης και της πολιτικής φιλοσοφίας, το να σκέφτεται κάποιος σαν ρεαλιστής, σημαίνει να σκέφτεται, όπως ο φιλόσοφος- ιστορικός Θουκυδίδης[1]. Οι ρεαλιστές δέχονται ότι ο Θουκυδίδης είναι ο αντιπρόσωπος τους και θεωρούν ότι η άποψη του για τον πολιτικό κόσμο παραμένει διαχρονική μέχρι σήμερα. Ο πολιτικός ρεαλισμός εμφανίζεται με δυο μορφές α) ως δομικός και επιστημονικός νεορεαλισμός, που εκπροσωπείται από τον Thomas Hobbes[2] και β) ως ερμηνευτικός, παραδοσιακός, ιστορικός-κλασσικός ρεαλισμός, που αποδίδεται από τον Morgenthau[3] και τους προκατόχους του έως τον Θουκυδίδη[4].

Ο Δομικός ή Νεορεαλισμός εστιάζει την ανάλυσή του στην εικόνα του διεθνούς συστήματος κάθε εποχής και της ισορροπίας δυνάμεων μέσω της οικονομικοποίησης της πολιτικής. Η αλλαγή συσχετισμού δυνάμεων, σύμφωνα με αυτόν το ρεαλισμό που είναι λειτουργικός και θετικιστικός, προκάλεσε το φόβο[5] και την ανησυχία της Σπάρτης για την ασφάλειά της και την ώθησε, για να αυτοπροστατευτεί, σε πόλεμο εναντίον της Αθήνας. Όμως ο φόβος αυτός και η ανάγκη για αυτοπροστασία εκδηλώνεται και από την πλευρά της Αθήνας, στη δημηγορία του Εύφημου[6]. Αντίθετα ο Ερμηνευτικός ή Παραδοσιακός Ρεαλισμός επικεντρώνει την ανάλυσή του στην “ανθρωπείαν φύσιν[7], η οποία οδηγεί τον άνθρωπο σε αναζήτηση δύναμης. Το πάθος του ανθρώπου για εξουσία και η ανά­γκη για κυριαρχία επί των άλλων, γίνεται αυτοσκοπός, τόσο για τους πο­λίτες, όσο και για τις πόλεις και έτσι εξηγούνται φαινόμενα, όπως ο επεκτατισμός της Αθήνας, ο οικονομικός και εμπορικός ανταγωνισμός Αθήνας- Κορίνθου και τελικά ο πελοποννησιακός πόλεμος ανάμεσα στις δύο ηγεμονικές πόλεις, Αθήνα- Σπάρτη[8]. Από τις παραπάνω μορφές Πολιτικού Ρεαλισμού, στον Θουκυδίδη εντοπίζουμε ότι υπάρχουν και οι δύο, διότι γίνεται αναφορά διεξοδική στην ανθρώπινη φύση σε κάποιες Δημηγορίες και σε άλλες εμφανίζεται το πρόβλημα της αλλαγής συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα σε Αθήνα και Σπάρτη, με αποτέλεσμα να προ- κληθεί ρήξη στην ιεραρχία δυνάμεων και σταδιακά η πολικότητα αυτή να οδηγήσει σε πόλεμο τις δύο πόλεις.

Συνέχεια ανάγνωσης

Η ΘΟΥΚΥΔΙΔΕΙΑ ΑΦΗΓΗΣΗ


kion1Η ΘΟΥΚΥΔΙΔΕΙΑ ΑΦΗΓΗΣΗ:

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΗΡΟΔΟΤΟΥ

 Λήψη του αρχείου

Αντώνης Ρεγκάκος

Στην Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου του Θουκυδίδη δύο σημαντικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα της αφηγηματικής τέχνης του ιστορικού προδίδουν τη διπλή οφειλή του στο ομηρικό έπος και τις Ιστορίες του Ηροδότου. Το πρώτο από αυτά τα γνωρίσματα είναι η χρησιμοποίηση του τρίτου είδους αφήγησης που ορίζει ο Πλάτωνας σε ένα περίφημο χωρίο της Πολιτείας (392c- 394b), δηλαδή της μεικτής αφηγηματικής μορφής, η οποία συνδυάζει την αφήγηση καθεαυτή (ἁπλῆ διήγησις) και τη μίμησιν, την παράθεση ομιλιών σε ευθύ λόγο. Το δεύτερο είναι η λεγόμενη ‘εσωτερική εστίαση’ (κατά την ορολογία του Genette), δηλαδή η γνώση των σκέψεων και των συναισθημάτων διαφόρων ατόμων που μεταφέρει ο Θουκυδίδης στους αναγνώστες του μέσω της σταθερής χρήσης ρημάτων που περιγράφουν τις γνώσεις, σκέψεις και προθέσεις των ατόμων. Όπως είναι ευρέως γνωστό, ο ευθύς λόγος και η περιγραφή εσωτερικών διεργασιών αποτελούν βασικά συστατικά στοιχεία τόσο του ομηρικού έπους όσο και του έργου του Ηροδότου.[1]

Για τον Θουκυδίδη η οφειλή που μόλις περιγράψαμε και η υιοθέτηση αυτών των βασικών γνωρισμάτων στην ιστοριογραφική αφήγησή του δεν είναι ούτε αυτονόητες ούτε ασύνειδες.[2] Όπως είναι γνωστό, ο Θουκυδίδης θεματοποιεί μόνο ένα από αυτά τα χαρακτηριστικά, τη χρήση του ευθέος λόγου, στο περίφημο μεθοδολογικό κεφάλαιο (1.22), σε μια ατελέσφορη προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ υποκειμενικότητας (ὡς δ’ ἄν ἐδόκουν ἐμοί ἕκαστοι περί τῶν αἰεί παρόντων τά δέοντα μάλιστ’ εἰπεῖν) και αντικειμενικότητας (ἐχομένῳ ὅτι ἐγγύτατα τῆς ξυμπάσης γνώμης τῶν ἀληθῶς λεχθέντων). Αυτές οι φράσεις δεν επιτυγχάνουν την άρση της αντίφασης που υπάρχει ανάμεσα στην αξίωση για αντικειμενικότητα την οποία ο ιστορικός εγείρει στο δεύτερο τμήμα της πρότασης και στις ίδιες τις δημηγορίες όπως αυτές απαντούν μέσα στο έργο. Για πολλαπλούς λόγους οι δημηγορίες δεν είναι δυνατό να είναι αυθεντικές, τουλάχιστον όχι στη μορφή με την οποία καταγράφονται στο έργο.

Συνέχεια ανάγνωσης