ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ


kion1Ιδεολογία

(αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του M. I. Finley

«Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΚΟΣΜΟ»)

 Λήψη του αρχείου

 Το 415 π.Χ. οι Αθηναίοι με όλες τους τις δυνάμεις εκστρατεύσανε κατά της Σικελίας σε μία τολμηρή και εμπνευσμένη απόπειρα να επηρεάσουν προς όφελος δικό τους την έκβαση του πολέμου κατά της Σπάρτης, που διαρκούσε ήδη περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια. Λίγο μετά την απόβαση στη Σικελία, ο Αλκιβιάδης, ιθύνων νους του σχεδίου της εισβολής και ένας από τους τρεις επικεφαλής στρατηγούς, διατάχτηκε να επιστρέψει στην Αθήνα με την κατηγορία ότι συνωμοτούσε κατά του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ο Αλκιβιάδης όμως αυτοεξορίστηκε, καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο και χωρίς να χάσει στιγμή βρήκε καταφύγιο στη Σπάρτη. Εκεί συμμετείχε σε δημόσιες συζητήσεις στρατηγικής σημασίας για τη διεξαγωγή του πολέμου, δικαιολογώντας την αποστασία του μ’ αυτά τα λόγια (σύμφωνα με τον Θουκυδίδη 6.92.4):

Όσο για την αγάπη προς την πόλη δεν την αισθάνομαι για την πόλη που με αδικεί, αλλά για την πόλη όπου άσκησα με ασφάλεια τα δικαιώματα μου ως πολίτης. Δεν δέχομαι ότι βαδίζω εναντίον της πατρίδας μου· αντίθετα, προσπαθώ να ανακτήσω την πατρίδα που δεν είναι πλέον δική μου. Αγαπάει κανείς πραγματικά την πόλη όχι όταν αρνιέται να πολεμήσει εναντίον της ενώ την έχει χάσει άδικα, αλλά όταν κάνει τα πάντα για να την κερδίσει πίσω, από τη λαχτάρα του γι’ αυτήν.

Συνέχεια

ΠΟΛΙΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ


kion1Πολίτες και συμμετοχή

 (στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία)

(αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του R. K. Sinclair

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ»)

 Λήψη του αρχείου 
  1. Η Βουλή των 500: ενεργός συμμετοχή ή χειραγώγηση;

Η αθηναϊκή δημοκρατία βασιζόταν στην εξουσία ή κυριαρχία (κράτος) του Δήμου. Αυτή η κυριαρχία ασκείτο, όπως είδαμε, με τη λήψη πολιτικών και διοικητικών αποφάσεων στην Εκκλησία στην οποία είχαν δικαίωμα συμμετοχής όλοι οι πολίτες, ενώ, τουλάχιστον κατά τον 4ο αιώνα, τα τρέχοντα ή γενικά ζητήματα συζητούνταν στην Εκκλησία αλλά οι αποφάσεις παίρνονταν τελικά με τη διαδικασία της νομοθεσίας. Κατά την απονομή της δικαιοσύνης οι αποφάσεις λαμβάνονταν από ορκωτά δικαστήρια πολιτών τα οποία λόγω του μεγέθους τους και της χρήσης του κλήρου στις επιλογές, θα μπορούσε να αναμένεται ότι αποτελούσαν αντιπροσωπευτικό τμήμα του κυρίαρχου λαού. Επίσης, το πλήθος των μελών, η χρήση του κλήρου και η στρατολόγηση από όλους τους δήμους αποτελούσαν πρόσφορο έδαφος για να περιγράφεται ως «μικρογραφία της πόλης» η Βουλή – το συμβούλιο που έπαιζε ζωτικό ρόλο όχι μόνο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, αλλά και στην επίβλεψη της εφαρμογής των αποφάσεων της Εκκλησίας. Τέλος, εκτός από τους ελάχιστους αξιωματούχους που εκλέγονταν (από το Δήμο), η χρήση του κλήρου, η εναλλαγή στα αξιώματα και η περιορισμένη θητεία έδιναν στους πολίτες αυξημένες ευκαιρίες γα να υπηρετούν ως αξιωματούχοι και να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση της πόλης.

Συνέχεια

ΤΟ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΟΥΛΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ


kion1ΤΟ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΟΥΛΟΥΣ

ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ

από το έργο του Douglas M. MacDowell

«ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΤΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΧΡΟΝΩΝ»

  ΔΟΥΛΟΙ

Ἔχουν γραφεῖ πολλά βιβλία σχετικά μέ τή δουλεία στήν ἀρχαία Ἑλλάδα καί εἰδικά γιά τήν ἠθική καί οἰκονομική της σημασία. Ὁ σκοπός μας ἐδῶ εἶναι νά ὁρίσουμε ἁπλῶς τήν νομική κατάσταση ἑνός δούλου στήν Ἀθήνα τῶν κλασικῶν χρόνων.

Οἱ περισσότεροι δοῦλοι ἦταν ξένοι αἰχμάλωτοι ἡ ἀπόγονοί τους. Ἦταν ἡ παραδεδεγμένη πρακτική στήν Ἑλλάδα ἕνα πρόσωπο πού αἰχμαλωτιζόταν ἀπό τόν ἐχθρό στόν πόλεμο νά γίνεται δοῦλος τῶν ἀνθρώπων πού τόν αἰχμαλώτιζαν, ἐκτός ἄν οἱ συγγενεῖς ἤ οἱ φίλοι του πλήρωναν λύτρα γιά νά τόν ἐλευθερώσουν. Ὑπῆρχαν ἐπίσης καί μερικοί ἄλλοι τρόποι μέ τούς ὁποίους ἕνας ἐλεύθερος ἄνθρωπος μποροῦσε νά γίνει δοῦλος στήν Ἀθήνα: ἡ δουλεία μποροῦσε νά ἐπιβληθεῖ ὡς ποινή γιά κάποιο ἀδίκημα (δές σέλ. 395)· ἕνας ἄνδρας πού εἶχε αἰχμαλωτισθεῖ στόν πόλεμο καί εἶχε στή συνέχεια ἐλευθερωθεῖ ἔναντι λύτρων, ὑποχρεοῦνταν νά ἐπιστρέψει τό ποσό τῶν λύτρων σ’ ἐκεῖνον πού εἶχε καταβάλει τά λύτρα γιά νά τόν ἐλευθερώσει· ἄν δέν τό ’κανε, γινόταν δοῦλος του[1]. Σέ μερικά ἑλληνικά κράτη ὁ ὀφειλέτης πού δέν μποροῦσε νά ἐξοφλήσει τό χρέος του γινόταν δοῦλος τοῦ δανειστῆ του, ἀλλά στήν Ἀθήνα ἡ δουλεία γιά χρέη ἀπαγορεύθηκε ἀπό τόν Σόλωνα τόν ἕκτο αἰώνα.

Συνέχεια

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΚΟΣΜΟ


kion1Η Ελληνική Αρχαιότητα στον σύγχρονο κόσμο

 Γράφει ο Αθανάσιος Δέμος

image002Ακούμε συχνά να γίνεται λόγος για «Δυτικό Πολιτισμό» και «Ανατολικό Πολιτισμό». Και όταν λέμε «Δυτικό Πολιτισμό», εννοούμε τον Ευρωπαϊκό και Αμερικανικό Πολιτισμό. Ο Ανατολικός περιλαμβάνει όλη την Ασία. Ο Δυτικός Πολιτισμός έχει ένα βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα, που τον διακρίνει από τον Ανατολικό λεγόμενο Πολιτισμό. Αυτό το γνώρισμα του Δυτικού Πολιτισμού το ονόμασε ένας από τους μεγαλύτερους κλασικούς φιλολόγους του 20ου αιώνα ο Βέρνερ Γιαίγκερ «Ελληνοκεντρικότητα».

Αυτό σημαίνει, ότι ο Δυτικός κόσμος έχει πνευματικό κέντρο και πολιτιστικό πυρήνα το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και την ελληνική αντίληψη περί ανθρώπου, μορφώσεως και ζωής. Επειδή δε η Ελληνοκεντρικότητα αυτή του Δυτικού κόσμου είναι διαρκές φαινόμενο όχι μόνον του σύγχρονου κόσμου, αλλά και όλων σχεδόν των μετά τους αρχαίους Έλληνες εποχών, λαών και ανθρώπων, είναι δηλαδή υπερχρονικό και σχεδόν οικουμενικό και παγκόσμιο φαινόμενο, όλοι οι μεγάλοι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί κλασικοί φιλόλογοι, ιστορικοί και φιλόσοφοι ομιλούν για την πνευματική παρουσία της Ελληνικής Αρχαιότητας στη ζωή των ανθρώπων και ιδιαίτερα των ανθρώπων του Δυτικού κόσμου. Παλαιότερα την παρουσία αυτή την ονόμασαν «Ελληνικό θαύμα».

Συνέχεια

ΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ


kion1ΟΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

 

Λήψη του αρχείου

  1. (αντίστοιχη αναφορά στο έργο του Μ. Β. Σακελλαρίου

  «Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ»

Η λέξη λειτουργία, πανελλήνια, δήλωνε γενικότερα την προσφορά μιας δημόσιας υπηρεσίας από έναν πολίτη, ειδικότερα την υποχρέωσή του να αναλάβει τη δαπάνη συγκεκριμένου έργου. Έργα που πραγματοποιούνταν στην Αθήνα με μία λειτουργία ήσαν θρησκευτικές εκδηλώσεις και εξοπλισμοί. Ως λειτουργίες της πρώτης ομάδας αναφέρονται η χορηγία, η γυμνασιαρχία, η ἀρχιθεωρία και η ἐστίασις. Ο πολίτης που χρεωνόταν με μια χορηγία, ο χορηγός, όφειλε να αναλάβει τη δαπάνη για τις αμοιβές των μελών του χορού ενός θεατρικού έργου (τραγωδίας ή κωμωδίας) ή διαφόρων πανηγύρεων για αρκετές ημέρες. Ένας γυμνασίαρχος κατέβαλλε τα έξοδα που απαιτούνταν για μια λαμπαδηδρομία. Περιβαλλόμενος με την τιμή να ηγηθεί της θεωρίας (αντιπροσωπείας) που έστελνε η πόλη στη Δήλο για την ετήσια εορτή του Απόλλωνα, ο ἀρχιθέωρος ανταπέδιδε καταβάλλοντας τα έξοδα της αποστολής. Η ἐστίασις προοριζόταν για οργάνωση δείπνου προσφερομένου στα μέλη μιας φυλής σ’ ορισμένες εορτές. Μοναδική λειτουργία με σκοπό στρατιωτικό, η τριηραρχία καθιερώθηκε την εποχή που οι Αθηναίοι, με την παρακίνηση του Θεμιστοκλή, επιδόθηκαν στη συγκρότηση μεγάλου στόλου. Τότε το κράτος επέλεξε 100 από τους πλουσιότερους πολίτες και ανέθεσε στον καθένα από αυτούς τη φροντίδα της ναυπηγήσεως μιας τριήρους με δημόσια επιχορήγηση ενός ταλάντου και πρόσθετα δικά τους έξοδα. Στη συνέχεια όμως η τριηραρχία δεν περιλάμβανε μεν τη ναυπήγηση του σκάφους και τον εφοδιασμό του με ξάρτια, αποστολές που ανέλαβε το κράτος, επιβάρυνε όμως τον τριήραρχο με τα έξοδα της συντηρήσεως και των επισκευών του σκάφους, της αντικαταστάσεως των εξαρτημάτων που φθείρονταν ή χάνονταν και της εκπαιδεύσεως των κωπηλατών, καθώς και, επί πλέον, με τα καθήκοντα κυβερνήτη. Οι λειτουργίες ήσαν βαρύτατοι ατομικοί φόροι. Τον 4ον αιώνα το κόστος μιας χορηγίας κυμαινόταν από 1.500 ώς και 5.000 δραχμές, μια τριηραρχία στοίχιζε από 4.000 ώς και 6.000 δραχμές. Αυτά τα ποσά αποτελούσαν πολύ μεγάλα ποσοστά του κεφαλαίου του καλουμένου να αναλάβει μια λειτουργία και ακόμη μπορούσαν να υπερβαίνουν το ετήσιο εισόδημά του. Εξ άλλου, κάθε χρόνο χρειάζονταν, τον 5αν αιώνα π.Χ. τουλάχιστον, εκατό χορηγοί και περίπου 300 τριήραρχοι για ολόκληρο έτος. Τον 4ον αιώνα π.Χ. επιβάλλονταν τριηραρχίες όχι πια για όλες τις πλώιμες τριήρεις και για τη διάρκεια του έτους, αλλά για όσες αποφάσιζε κάθε φορά ο Δήμος και για τη διάρκεια της συγκεκριμένης επιχειρήσεως. Υποτίθεται ότι μια ακίνητη περιουσία μπορούσε να φορολογηθεί σε διάστημα από τριάντα μέχρι σαράντα ετών με δύο χορηγίες, άλλες τόσες τριηραρχίες και μερικές άλλες, πιο μικρές, λειτουργίες. Αν ένας πολίτης υποχρεωνόταν να αναλάβει μια λειτουργία, ενώ δεν διέθετε πια χρηματικό απόθεμα, δεν είχε άλλες διεξόδους από το να χρεωθεί ή να πουλήσει ένα μέρος από την περιουσία του. Για τούτο το λόγο καθιερώθηκε η συντριηραρχία, περί το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου ανεπίσημα, έπειτα επίσημα. Έτσι μία τριηραρχία κατανεμόταν μεταξύ δύο ή τριών πολιτών. Τέλος, το 358/7 π.Χ., εφαρμόσθηκε για τις συντριηραρχίες ένα νέο σύστημα: ανά 4-6 από τα 60 μέλη κάθε συμμορίας (βλ. σελ. 200, 262) σχημάτιζαν μια συντέλεια και αυτή ήταν που χρεωνόταν με μια συντριηραρχία.

Συνέχεια