Η ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ


kion1Η ΦΥΛΕΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΣΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

  

VLADIMIR AVDEEV

«Κυρίως σκέπτονται δια του αίματος»

Εμπεδοκλής

 

Στη σύγχρονη μαζική κοινωνική συνείδηση η αρχαία Ελλάδα παρουσιάζεται όχι μόνο ως κούνια του ευρωπαϊκού πολιτισμού, αλλά, το κυριότερο, ως πατρίδα της ευρωπαϊκής δημοκρατίας.

Η ελευθερία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι βάσεις του κοινοβουλευτισμού, η ελεύθερη εκδήλωση της βούλησης των μαζών- τα πάντα βασίζονται επί της σαφούς φιλοσοφίας, του υψηλού πολιτισμού και της σκέψης των πολιτών.

Η Αρχαία Ελλάδα- είναι το ιδανικό για το οποιοδήποτε σύγχρονο δημοκρατικά σκεπτόμενο διανοητή και εμείς συμφωνούμε απόλυτα με τα ιδανικά αυτά.

Ταυτοχρόνως όμως σχεδόν ο κάθε απολογητής της ούτως ειπείν «ανοικτής κοινωνίας» σε κάθε μνεία της λέξης «φυλή» μορφάζει δυσαρεστημένος, θεωρώντας την αναφορά αυτή ως σημάδι κακών τρόπων.

Πέραν αυτού, η ίδια η λέξη «φυλή», ασχέτως του νοήματος, ερμηνεύεται απ’ αυτόν ως στοιχείο του ρατσισμού.

Συνέχεια

Advertisements

Η ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ


kion1Η ΣΙΩΠΗ ΤΗΣ ΣΠΑΡΤΗΣ

Maurizio Blondet
Μετάφραση –επιμέλεια: Αναστάσιος  Γιαννάς

Στις ρίζες του Δυτικού πολιτισμού η Σπάρτη και η Αθήνα αντιπαρατίθενται σαν δύο διαφορετικά αρχέτυπα. Η Αθήνα είναι η συζήτηση, η Σπάρτη η σιωπή. Η Αθήνα μας άφησε τον Παρθενώνα, το Ερέχθειο, τα ανάγλυφα του Φειδία• η Σπάρτη μερικές βουβές πέτρες (δεν είχε άλλα τείχη, όπως λεγόταν, από τα στήθη των πολιτών της).

Η Αθήνα είναι η αγορά της πολιτικής διαμάχης, η Σπάρτη ένα αυταρχικό σύστημα, όπου ο καθένας ανήκει στο κράτος. Η Αθήνα είναι η ελευθερία, η Σπάρτη η στρατιωτική πειθαρχία. Η Αθήνα δίνει, κατά μία έννοια, αρχή στην νεωτερικότητα και στην κοσμική θέαση του ανθρώπου, εικάζει πάνω στους θεούς και αμφιβάλει-ενώ η Σπάρτη μένει ακίνητη σε μία ιεροτελεστική και πολεμική αντίληψη της πόλεως. Η Αθήνα κατοικείται από άτομα, η Σπάρτη από μία αρχαϊκή και συμπνέουσα φάλαγγα.

Συνέχεια


kion1Ο ΝΟΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

   Ανδρέας Κατσούρης,
καθηγητής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,
Πρωϊνός Λόγος

Ο νόμος για τους αρχαίους Έλληνες είχε διττή διάσταση: Αφ’ ενός μεν υπήρχαν οι άγραφοι και πανελλήνιοι νόμοι που πιστευόταν ότι είχαν θεϊκή προέλευση, όπως π.χ. το να σέβεται κανείς τον ικέτη και να μην βιαιοπραγεί κατ’ αυτού, όταν προσφεύγει στον βωμό η σε ένα ιερό ή το να μην παρεμποδίζει κάποιος την ταφή με τις προσήκουσες τιμές στον νεκρό κ.ά. Αφ’ ετέρου, είναι οι νόμοι οι ανθρώπινοι, γραπτοί, που τέθηκαν από μεγάλους νομοθέτες, όπως ο Λυκούργος, ο Σόλων, ο Ζάλευκος, ο Χαρώνδας, ο Δράκων, ο Πιττακός και άλλοι, οι οποίοι νόμοι αποσκοπούσαν στην ευνομία και την ευημερία των πολιτών.

Αυτοί οι τελευταίοι, ως προϊόν ανθρώπινο, ήταν μεταβλητοί ανάλογα με τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις, κοινοί για όλους και γνωστοί σε όλους. Αναρτημένοι σε ειδικό χώρο σε πινακίδες, ξύλινες ή μαρμάρινες, ήταν προσιτοί σε όλους. Ο κυρίαρχος λαός, στις δημοκρατίες, είχε το δικαίωμα  σε ετήσια συνέλευση να διατηρήσει ή να αλλάξει όλους τους νόμους του κράτους με ειδική ψηφοφορία ξεχωριστά για κάθε νόμο! Όπως είχε δικαίωμα, εννιά φορές το χρόνο, να κρίνει κατά πόσο οι άρχοντες εκτελούσαν σωστά τα καθήκοντά τους και να τους δώσει «ψήφο εμπιστοσύνης» ή να τους παύσει και να τους παραπέμψει στη δικαιοσύνη!

Συνέχεια

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΪΚΟΥ ΣΤΟΛΟΥ ΣΤΟΥΣ ΑΙΓΟΣ ΠΟΤΑΜΟΥΣ


kion1Η καταστροφή του Αθηναϊκού στόλου στους Αιγός Ποταμούς

( 405 π.X.)

(Σοβαρό στρατιωτικό σφάλμα των Αθηναίων)

Άρθρο του Σ. Καργάκου στην πρωτοχρονιάτικη έκδοση του

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ» του 1995

             Ο μελετητής του Πελοποννησιακού Πολέμου εκπλήσσεται από τη ζωτικότητα του Αθηναϊκού κράτους και την ανθεκτικότητα του αθη­ναϊκού δήμου. Για την Αθήνα, ο Πελοποννησιακός Πόλεμος είναι μια αλυσίδα ατυχιών, συμφορών και καταστροφών. Μόλις μπήκαν στον πόλεμο, επλή­γησαν από το λοιμό που αφάνισε το 1/5 της στρατιωτικής τους δυνάμεως και τους στέρησε τον μεγάλο ηγέτη τους, τον Περικλή. Ακολούθως υποχρεώθηκαν ν’ αντι­μετωπίσουν τις αποστασίες των συμμάχων τους (Λεσβιακά) και να υποστούν την χωρίς προηγούμενο καταστροφή της Σικελικής Εκστρατείας. Κάθε φορά όμως συνέρχονταν, ανακτούσαν τις δυνάμεις τους και αποκτούσαν ένα αίσθημα υπε­ροχής. Σε τελική ανάλυση οι Αθηναίοι δεν νικήθηκαν από τους αντιπάλους τους, νικήθηκαν από τα λάθη τους, από την υπεροψία ή την ανικανότητα των στρατη­γών τους, από την πλήρη περιφρόνηση των αρχών του πολέμου. Στον πόλεμο νι­κά όχι ο δυνατότερος αλλ’ ο ευφυέστερος. Αυτός που αξιοποιεί τις δικές του δυ­νάμεις και εκμεταλλεύεται τις αδυναμίες του αντιπάλου. Αυτός που έχει βάλει στόχο τη νίκη και όχι την επίδειξη. Αυτό τουλάχιστον διδάσκει η νίκη των Σπαρ­τιατών επί των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς το 405 π.Χ.

Συνέχεια

ΟΙ ΤΥΡΑΝΝΟΙ


kion1Οἱ τύραννοι

(αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο της Claude Mossé

«Η ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΛΛΑΔΑ»)

Λήψη του αρχείου

Claude-Mosse_3226

Δέν εἶναι εὔκολο νά γράψει κάνεις τήν ἱστορία τῆς ἑλληνικῆς τυραννίδας τῶν ἀρχαϊκῶν χρόνων, ἀφοῦ οἱ πηγές πού διαθέτει εἶναι πολύ μεταγενέστερες ἀπό τά γεγονότα στά ὁποῖα ἀναφέρονται, πράγμα πού θέτει στόν ἱστορικό ἕνα πρόβλημα σχεδόν ἄλυτο: πρέπει ἄραγε νά δώσουμε πίστη σ’ αὐτές τίς πηγές καί νά προσπαθήσουμε νά ἄρουμε τίς ἀντιφάσεις πού συχνά παρουσιάζουν, ἡ, ἀντίθετα, νά τίς θεωρήσουμε φανταστικές καί νά δοκιμάσουμε νά τίς ἀποκρυπτογραφήσουμε; Εἶναι ἀλήθεια ὅτι οἱ Ἕλληνες ἔπλασαν μιά εἰκόνα τοῦ τυράννου πού εἶναι ἕνα κράμα ἀπό παραδόσεις, ἀπό πράξεις σχεδόν ἀπάνθρωπες πού μαρτυροῦν τήν ἀνατροπή τῶν ἀξιῶν τῆς πόλης, καί ἀπό πεπρωμένα πού θυμίζουν τή μοίρα τῶν τραγικῶν ἡρώων. Ἀλλά συγχρόνως εἶναι βέβαιο ὅτι ἡ τυραννίδα καλύπτει μιά περίοδο τῆς ἑλληνικῆς ἱστορίας τῶν ἀρχαϊκῶν χρόνων. Ὁ Θουκυδίδης, μιλώντας γιά τό παρελθόν τῆς Ἑλλάδας στήν ἀρχή τῆς ἱστορίας τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου εἶναι σαφέστατος ὡς πρός αὐτό. Ἀφοῦ ἀναφέρει τό μεγάλο ἀποικιακό ρεῦμα μετά τό τέλος τῆς περιόδου τῶν μεταναστεύσεων, προσθέτει: «Καθώς ἡ Ἑλλάδα γινόταν ἰσχυρότερη καί ἀποκτοῦσε ὁλο καί περισσότερα πλούτη, στίς περισσότερες πόλεις ἐπικρατοῦσαν τυραννικά καθεστῶτα» (Α’ 13, 1). Ὁ ἱστορικός καθορίζει ἔπειτα τί ἐννοεῖ λέγοντας «γινόταν ἰσχυρότερη» καί «ἀποκτοῦσε πλούτη», θεωρεῖ ὅτι καί τά δυό αὐτά γεγονότα συνδέονται μέ τήν ἀνάπτυξη τῆς ναυτιλίας, καί ἀναφέρει ὡς ἀποδείξεις τά παραδείγματα τῆς Κορίνθου, τῆς Σάμου καί τῶν σικελικῶν πόλεων. Ὡστόσο, πάντα σύμφωνα μέ ὅσα ἀναφέρει ὁ ἀθηναῖος ἱστορικός, αὐτή ἡ ἀνάπτυξη θά διακοπεῖ γιά ἕνα διάστημα στήν Ἰωνία λόγω τῆς περσικῆς ἀπειλῆς, καθώς καί στήν ἠπειρωτική Ἑλλάδα, ἐπειδή «ὅσοι τύραννοι ὑπῆρχαν στίς ἑλληνικές πόλεις δέν σκέπτονταν παρά μόνο τόν ἑαυτό τους καί τήν αὔξηση τῆς περιουσίας τους, κι ἔτσι κυβερνοῦσαν τίς πόλεις ὅσο τό δυνατόν πιό συντηρητικά, μέ ἀποτέλεσμα νά μήν κάνουν τίποτε τό ἀξιόλογο στή διάρκεια τῆς διακυβέρνησής τους παρά μόνο πολέμους ἐναντίον τῶν γειτόνων τους» (Α’ 17). Αὐτό τό χωρίο θεωρήθηκε συχνά ἀπόδειξη ὅτι ἡ ἐμφάνιση τῆς τυραννίδας συνδέεται μέ τήν ἀνάπτυξη τῆς ἐμπορικῆς ναυτιλίας, πού εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα τή δημιουργία τῆς τάξης τῶν ἐμπόρων, τήν ὁποία ἐκπροσωποῦσαν οἱ τύραννοι. Ἔχουμε ἡδη μιλήσει γι’ αὐτό τό θέμα, ὅταν ἀναφερθήκαμε στήν ἀφύπνιση τῶν ναυτικῶν συναλλαγῶν κατά τήν ἀρχαϊκή ἐποχή. Εἶναι φανερό ὅτι στό χωρίο αὐτό ὁ Θουκυδίδης δέν ἐννοεῖ τήν ἐμπορική ναυτιλία ἀλλά τή ναυτική δύναμη, δηλαδή κάτι πολύ διαφορετικό. Καί ἐπικρίνει τούς τυράννους, γιατί τούς ἀπασχολοῦσαν ὑπερβολικά τά προσωπικά τους συμφέροντα, μέ ἀποτέλεσμα νά ἀδιαφοροῦν γιά τή συνένωση τῶν Ἑλλήνων ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν πού τούς ἀπειλοῦσαν εἴτε ἀπό τήν Ἀνατολή εἴτε ἀπό τή Δύση. Γι’ αὐτό ἄλλωστε θεωρεῖ τήν ἀνατροπή τῶν τυράννων ἀπό τους Σπαρτιάτες ἔναρξη τῆς πραγματικῆς ἰσχύος τῶν δύο κυριότερων ἑλληνικῶν πόλεων τῆς ἐποχῆς του, τῆς Σπάρτης καί τῆς Ἀθήνας.

Συνέχεια