ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ


kion1ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ

Δείτε και εδώ

Ι. Θ. Κακριδή

           Στο άρθρο του Albin Lesky για τον Όμηρο στον 11ο συμπληρωματικό τόμο της Realencyclopadie1 αφιερώνονται έξι μόνο στήλες για τη βιογραφία του ποιητή, ενώ η ανάλυση του έργου του διεκδικεί πάνω από εκατόν πενήντα. Η δυσαναλογία αυτή δεν πρέπει να μας παραξενεύει, γιατί για το μελετητή της τέχνης του λόγου το έργο έχει πολύ πιο μεγάλη σημασία από τα προσωπικά στοιχεία του ποιητή του.

Για τον Όμηρο υπάρχει μία πρόσθετη δικαιολογία για την άνιση αυτή μεταχείριση του προσώπου του: Την Ιλιάδα και την Οδύσσεια τις έχουμε μπροστά μας αλώβητες, για τον ίδιο όμως τον ποιητή οι σύγχρονές του έγκυρες μαρτυρίες απουσιάζουν. Στα χρόνια που έζησε ο ποιητής -β΄ μισό του 8ου π.Χ. αιώνα- κανείς δεν έδινε σημασία στα βιογραφικά ενός ανθρώπου, όσο τιμημένος και να ήταν. Τα δύο έργα του Ομήρου ανήκουν άλλωστε στην επική ποίηση, που από τη φύση της αποφεύγει κάθε αναφορά στο πρόσωπο του ποιητή.

Έτσι, ύστερα από τόσες προσπάθειες, εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να μας ξεφεύγει κάθε τι που σχετίζεται με τον ‘Ομηρο ως πρόσωπο: πατρίδα, γονείς, γυναίκα και παιδιά, ταξίδια, δοκιμασίες, ελπίδες, φόβοι, ενθουσιασμοί, αποκαρδιώματα.

Συνέχεια

Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΙΜΟΝΙΟΝ


kion1Ο Σωκράτης και το δαιμόνιον

 Gigon Olof, «Σωκράτης»

 (Εκδόσεις “Γνώση”, 1995, σελ. 172-187)

Κατ’ αρχήν έχουμε να κάμουμε με τις επιμέρους διηγήσεις, οι όποιες δείχνουν την επήρεια του Δαιμονίου. Αμέσως προξενεί εντύπωση ότι το μερίδιο του Πλάτωνα και του Ξενοφώντα είναι σημαντικά μικρότερο από εκείνο της ανώνυμης, δηλαδή λίγο-πολύ αναγόμενης στους άλλους παλιούς Σωκρατικούς, δευτερεύουσας παράδοσης.

 Στον Ξενοφώντα ίσως αυτό μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από λόγους συγγραφικής τεχνικής. Στην ξενοφώντεια επεξεργασία της παλαιότερης σωκρατικής φιλολογίας τα σκηνικά στοιχεία των επιμέρους διαλόγων, οι πληροφορίες για τον τόπο και τον χρόνο των συζητήσεων, για τα γεγονότα, τα οποία προκαλούν τις συζητήσεις ή τις ακολουθούν, έχουν παραμερισθεί σχεδόν εντελώς ή τουλάχιστον έχουν αναχθεί σε απλά περιγράμματα. Εκεί σπάνια μόνο αναφέρεται και το δαιμόνιον, συχνά τόσο κρυμμένο κάτω από γενικότερες εκφράσεις, ώστε μόνο η ανάλυση διαπιστώνει ότι αυτό πρέπει να εννοείται.[1]

Συνέχεια

ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΕΠΗ ΤΟΥ ΠΥΘΑΓΟΡΑ


kion1Τα χρυσά έπη του Πυθαγόρα

 Τό Αρχαίο κείμενο & η Μετάφραση

 

  •  Ἀθανάτους μέν πρῶτα θεούς, νόμωι ὡς διάκεινται, τίμα καί σέβου ὅδρκον. ἔπειθ’ ἥρωας ἄγαυούς τους τέ καταχθονίους σέβε δαίμονας ἔννομα ῥέζων σούς τέ γονεῖς τίμα τούς τ’ ἄγχιστ’ ἐγγεγαῶτας. τῶν δ’ ἄλλων ἀρετῆι ποιεῦ φίλον ὅστις ἄριστος.

 Να τιμάς πρώτα, τους αθάνατους θεούς, όπως ορίζει ο νόμος, και να σέβεσαι τον όρκο [κι] έπειτα, τους ένδοξους ήρωες, και να σέβεσαι τους καταχθόνιους δαίμονες[1], κάνοντας τα νόμιμα, και να τιμάς τους γονείς [σου] και τους κοντινότερους συγγενείς [σου], από τους άλλους δε, να κάνεις φίλο, όποιον είναι άριστος στην αρετή.

  • Πραέσι δ’ ἐἶκε λόγοισ’ ἔργοισι τ’ ἐπωφελίμοισι. μηδ’ ἔχθαιρε φίλον σόν ἁμαρτάδος εἵνεκα μικρῆς, ὄφρα δύνῆι  δύναμις γάρ ἀνάγκης ἐγγύθι ναίει.

 Να προτιμάς τα λόγια της πραότητας και τα έργα τα επωφελή. Ούτε να εχθρεύεσαι τον φίλο σου ένεκα μικρής αστοχίας, εφόσον μπορείς, διότι η δύναμη κοντά στην ανάγκη κατοικεί.

  •  Ταῦτα μέν οὕτως ἴσθι, κρατεῖν δ’ εἰθίζεο τῶνδε· γαστρός μέν πρώτιστα καί ὕπνου λαγνείης τέ καί θυμοῦ. πρήξηις δ’ αἰσχρόν πότε μήτε μετ’ ἄλλου μήτ’ ἰδίηι· πάντων δέ μάλιστ’ αἴσχυνεο σαυτόν.

Αυτά μεν, έτσι να τα ξέρεις. Να συνηθίσεις δε, να κυριαρχείς στα παρακάτω: Πρώτα, στο στομάχι και στον ύπνο, και στη λαγνεία και στο θυμό. Ποτέ δε, να μην πράξεις κάτι που να σε κάνει να ντραπείς, ούτε με άλλον, ούτε μόνος σου, περισσότερο απ’ όλους δε, να ντρέπεσαι τον εαυτό σου.

Συνέχεια

Ο ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΠΟΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ


kion1Ο αρχαιοελληνικός σπόρος της δημοκρατίας

 (αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Francois Dosse

«Καστοριάδης – Μια ζωή)

Λήψη του αρχείου

 Ο Εντγκάρ Μορέν γράφει: «Ο Κορνήλιος […] ανέτρεχε απευθείας στα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, αλλά δεν ήταν ένας φιλόσοφος “κλεισμένος στον κόσμο του”· προσπαθούσε να σκέφτεται με βάση την κουλτούρα και τη γνώση της εποχής του. […] Κρατούσε από την παρουσία των προγόνων του στο έδαφος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μια προσέγγιση βαλκάνιου χωρικού, αλλά, αν λάβει κανείς υπόψη το σπινθηροβόλο πνεύμα του, ήταν ένας Αθηναίος του αιώνα του Περικλή. Ήταν ταυτόχρονα ένας θερμός Μεσογειακός και ένας αυθεντικός εκπρόσωπος του ευρωπαϊκού πολιτισμού· στο πρόσωπό του η Ανατολή συνυπήρχε με τη Δύση. Αυτός ο έλληνας μετανάστης που έγινε με τον καιρό Γάλλος συνέβαλε στον πλούτο και στην οικουμενικότητα της γαλλικής κουλτούρας».[1]

Ο Καστοριάδης είχε με την Ελλάδα ισχυρούς αλλά και αντιφατικούς δεσμούς. Διατηρούσε πάντα μια σχεδόν σωματική σχέση με τις αισθήσεις, ακόμα και με τις μυρωδιές, ενός κόσμου μεσογειακού. Αυτή η σχέση τον ωθούσε κάθε καλοκαίρι να περνά δύο μήνες στα ελληνικά νησιά, αρχικά στη Σκόπελο και έπειτα στην Τήνο. Ταυτόχρονα, η έντονα κριτική προσέγγισή του στην πραγματικότητα της σύγχρονης Ελλάδας θυμίζει κάπως το χαριτολόγημα ότι ο σημερινός Έλληνας είναι ουσιαστικά ένας υπήκοος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που θεωρεί τον εαυτό του Ιταλό. Για τον Καστοριάδη, η σύγχρονη Ελλάδα ελάχιστη σχέση έχει με εκείνη του Αριστοτέλη, και γενικά της αρχαιότητας. Αλλά και η υποδοχή του έργου του στη σύγχρονη Ελλάδα υπήρξε πάντα εξίσου αμφίθυμη, καλύπτοντας όλο το φάσμα από την απόρριψη του «ετερόδοξου» έως τη γοητεία που ασκούσε ως επιφανής διανοούμενος με σημαντική καριέρα στο εξωτερικό. Μπορεί κάποιοι στην Ελλάδα να ένιωθαν υπερήφανοι για την ελληνική καταγωγή ενός τόσο σημαντικού στοχαστή διεθνούς εμβέλειας, αλλά τα ελληνικά πανεπιστήμια παρέμειναν πάντα ιδιαίτερα επιφυλακτικά απέναντι του.

Συνέχεια

ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ


kion1ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ

Λήψη του αρχείου

David Gribble

 Η περιγραφή των ατόμων από τον Θουκυδίδη πρέπει να στάθηκε μια από τις όψεις του έργου του που έκαναν την πιο μεγάλη εντύπωση στους συγχρόνους του. Η Ιστορία αρχίζει (1.1-21) με μια επανερμηνεία της παλαιότερης ιστορίας με κριτήριο τη ναυτική δύναμη και τη δημιουργία οικονομικών πόρων· στο τμήμα αυτό του έργου τα διάσημα άτομα του παρελθόντος απεικονίζονται ως στάδια στην εξέλιξη της οικονομικής ανάπτυξης – με τη συμβολή τους, ως ηρώων ή τυράννων, στον ρου των γεγονότων και στην εξέλιξη της ιστορίας να εξαρτάται από ευρύτερα ιστορικά σχήματα.[1] Η περιγραφή των απαρχών του πολέμου αρχίζει όχι με άτομα αλλά με μια πόλη – την Επίδαμνο, και πρέπει να περιμένουμε μέχρι τον Αρχίδαμο (1.79), για να συναντήσουμε ένα συγκεκριμένο άτομο που να έχει κάποια σημασία. Τα λόγια και οι ενέργειες των μεμονωμένων πρωταγωνιστών στην αφήγηση της έκρηξης του πολέμου υποτάσσονται ρητά σε μια ευρύτερη αιτιώδη δομή, τον φόβο της Σπάρτης ενώπιον της αθηναϊκής δύναμης (1.23.6· 1.88), που με τη σειρά της συνδέεται με την οικονομική εξέλιξη η οποία σκιαγραφείται στην Αρχαιολογία, και με όψεις της ‘ανθρώπινης φύσης’ – την τιμή, τον φόβο και το όφελος. Ενόψει τέτοιων ευρύτερων ιστορικών σχημάτων τα άτομα φαντάζουν ανίσχυρα.

Συνέχεια