Η ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ


kion1Η ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

                          αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Michael Frede
                        «Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»
                    -όψεις της ιστορίας και της ιστοριογραφίας της-

Λήψη του αρχείου

Μετάφραση: Πάρης Μπουρλάκης

Μπορούμε με ασφάλεια να δεχτούμε εκ προοιμίου ότι οι αρχαίοι Έλληνες ανέκαθεν υπέθεταν πως οι άνθρωποι σκέφτονται διάφορα πράγματα, μπορούν να καταλάβουν πράγματα, επιδεικνύουν καλή ή κακή κρίση, μπορούν να είναι σώφρονες ή λογικοί, ή αδυνατούν να είναι, πως κάποιοι από αυτούς είναι εύστροφοι ή πανούργοι και κάποιοι μάλλον αργόστροφοι, και κατά καιρούς ενδέχεται να χάνουν τα λογικά τους. Αρκεί να διαβάσουμε τον Όμηρο, αν έχουμε καμία αμφιβολία γι’ αυτό.

Είναι άλλο ζήτημα το αν οι αρχαίοι Έλληνες σχημάτιζαν αυτή την έννοια ακριβώς όπως εμείς. Η απάντηση μοιάζει να είναι αρνητική, κι αυτό για αρκετά αφηρημένους θεωρητικούς λόγους. Το γενικό εννοιολογικό πλαίσιο και η γενική κατανόηση του κόσμου και των ανθρώπων έχουν αλλάξει τόσο πολύ από την πρώιμη αρχαιότητα, ώστε αυτές οι αλλαγές δεν μπορεί παρά να έχουν επηρεάσει ουσιωδώς τις επιμέρους έννοιες με βάση τις οποίες σκαφτόμαστε και προσπαθούμε να κατανοήσουμε τη σκέψη και την κρίση των ανθρώπων. Ό,τι φαίνεται πρόδηλο για λόγους θεωρητικούς επιβεβαιώνεται και συγκεκριμένα, λόγου χάρη από τις δυσκολίες που συναντά κανείς δοκιμάζοντας απλώς να μεταφράσει τον Όμηρο. Όταν ο Όμηρος βάζει τον Πάρη να λέει στον Έκτορα (Ιλ. Γ 63) ότι εκείνος έχει στα στήθη του ατρόμητο νου (νόος), εί­ναι πρόδηλο από το ίδιο το χωρίο, όπως και από πολλά άλλα ομηρικά χωρία όπου γίνεται λόγος για το νου, ότι δεν γίνεται ο Όμηρος να χρησιμοποιεί με την ίδια έννοια με εμάς τη λέξη «νους». Όταν (/A. Ψ 698) περιγράφει τον Ευρύαλο πεσμένον κάτω, από χτύπημα στο σαγόνι, σαν να έχει παραφρονήσει ή να έχει χά­σει τις αισθήσεις του, σαν αναίσθητο, λιγόθυμο, λέει ότι ο Ευρύαλος άλλες σκέψεις αισθάνεται ή σκέφτεται (ἀλλοφρονέοντα)· προφανώς υποθέτει ότι οι φρένες του (η φρήν ή οι φρένες του), με το χτύπημα έχουν πάψει να λειτουργούν με τον τρόπο που λειτουρ­γούν συνήθως όταν είμαστε σώφρονες, αλλά αντίθετα λειτουργούν με άλλο τρόπο, γεννώντας άλλες σκέψεις. Αν μη τι άλλο, ο Όμηρος δεν συλλαμβάνει το νου ή τις φρένες με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως εμείς. Μάλιστα, πρέπει να αναρωτηθεί κανείς μήπως είναι και παραπλανητικό να τον παρουσιάζουμε σαν να σκέφτεται καν το νου ή τις φρένες, δεδομένου πόσο διαφορετικά τα συλλαμβάνει.

Συνέχεια

Advertisements