Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΚΑΙ Η ΠΡΟΑΣΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΟΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ


kion1Ο Αριστοτέλης και η προάσπιση του κοινού συμφέροντος στη Δημοκρατία

 του Αναστάσιου Π. Συριανού

Ο Αριστοτέλης, ο μεγάλος μας φιλόσοφος και πρώτος πολιτειολόγος, δεν διέκρινε μόνο τα είδη των πολιτευμάτων μεταξύ τους, αλλά διέκρινε και τα διαφορετικά είδη δημοκρατικού πολιτεύματος. Μάλιστα, ο Σταγειρίτης φιλόσοφος, μας εξηγεί με σαφήνεια και απλότητα ποιο είναι το είδος της Δημοκρατίας που θα πρέπει να αποφεύγει οπωσδήποτε μια πολιτεία προκειμένου να μην καταλύεται το κοινό συμφέρον.

Μας λέει, λοιπόν, ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του ότι «άλλο ένα είδος Δημοκρατίας είναι εκείνο στο οποίο κυρίαρχος δεν είναι ο νόμος αλλά ο λαός. Σε αυτού του τύπου την Δημοκρατία, οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται σύμφωνα με τον νόμο, αλλά σύμφωνα με τα ψηφίσματα της Εκκλησίας του Δήμου. Σε αυτήν την Δημοκρατία είναι όπου κυριαρχούν οι δημαγωγοί».

Στη συνέχεια μας εξηγεί ο Αριστοτέλης τον μηχανισμό με τον οποίο συμβαίνει αυτό, λέγοντας ότι:

 «Στα δημοκρατικά πολιτεύματα όπου η κυριαρχία ανήκει στον νόμο δεν χωρούν δημαγωγοί, ενώ παντού όπου δεν κυριαρχεί ο νόμος οι δημαγωγοί ευδοκιμούν. Γιατί όταν η ανώτατη εξουσία δεν ανήκει στον νόμο αλλά στον λαό, ο λαός γίνεται ο ίδιος μονάρχης κι ας αποτελείται απο πολλούς, αφού οι πολλοί κυριαρχούν όχι σαν μεμονωμένα άτομα αλλά όλοι μαζί ως σύνολο. Αυτός ο λαός, ως άλλος απόλυτος μονάρχης επιδιώκει να βασιλεύσει μόνος, δεν περιορίζεται από την κυριαρχία του νόμου, γίνεται δεσποτικός και το πάνω χέρι παίρνουν οι πολιτικοί εκείνοι που, κολακεύοντάς τον, τον καθιστούν υποχείριό τους. Μια τέτοια Δημοκρατία είναι ανάλογη με το είδος αυτό του μοναρχικού πολιτεύματος που ονομάζεται τυραννία. Τα ψηφίσματα του λαού στο είδος αυτό της Δημοκρατίας ισοδυναμούν με διατάγματα τυράννου…».

Συνέχεια

Advertisements

ΜΥΘΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


kion1     «Μύθος και θρησκεία στην αρχαία Ελλάδα»

       -αποσπάσματα-

J.P.Vernant

Πέρα από το δέος και το θάμβος που προκαλεί το θείον, η Ελληνική θρησκεία εμφανίζεται ως μία ευρύτατη συμβολική κατασκευή, σύνθετη αλλά με συνοχή, που επιτρέπει στη σκέψη, όπως και στο συναίσθημα, να εκδηλώνεται σε όλα τα επίπεδά της, περιλαμβανομένης της λατρείας.

Ο μύθος παίζει κι αυτός τον ρόλο του σ’ αυτό το σύνολο, όπως και οι τελετουργικές πρακτικές και οι μορφές με τις οποίες εικονίζεται το θείον. Μύθος, τελετουργία, εικαστική αναπαράσταση, αυτοί είναι οι τρεις τρόποι – λόγος, δράση, εικόνα – μέσω των οποίων δηλώνεται η θρησκευτική εμπειρία των Ελλήνων.

Κάθε Πάνθεον, όπως το Ελληνικό Πάνθεον, προϋποθέτει ένα πλήθος θεοτήτων, κάθε θεότητα έχει το δικό της ρόλο, το δικό της πεδίο, τους ιδιαίτερους τρόπους δράσης της, τη δική της μορφή εξουσίας. Οι θεότητες αυτές, οι οποίες στις μεταξύ τους σχέσεις συγκροτούν μια ιεραρχημένη κοινωνία Θεών, όπου οι ιδιότητες και τα προνόμια αποτελούν αντικείμενο μιας αρκετά αυστηρής κατανομής, αναγκαστικά περιορίζουν η μία την άλλη, ενώ ταυτόχρονα αλληλοσυμπληρώνονται. Συνέχεια

ΚΑΡΥΑΤΙΔΕΣ


kion1Ο συμβολισμός και η σημασία των Καρυατίδων στην αρχαία Ελλάδα

 Από τις Κόρες που κοσμούν τον Θησαυρό των Σιφνίων στους Δελφούς
ως τις Αθηναίες του Ερεχθείου και τα ευρήματα της Αμφίπολης

Θεοδοσία Στεφανίδου –Τιβερίου,

καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας,

στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Οι Καρυάτιδες του Ερεχθείου (που τώρα στεγάζονται στο Μουσείο της Ακρόπολης) εντάσσονται σε ένα ιερό κτίσμα, στη νότια πρόσταση του Ερεχθείου, πάνω από τον τάφο του Κέκροπα, του πανάρχαιου χθόνιου ήρωα των Αθηνών

Ο συμβολισμός και η σημασία των Καρυατίδων στην αρχαία Ελλάδα

 O αρχιτέκτονας της εποχής του Αυγούστου Βιτρούβιος (περ. 25 π.Χ.) μιλά για τις Καρυάτιδες που σηκώνουν φορτία αρχιτεκτονημάτων (Ι, 1,5). Ερμηνεύει όμως τα ενταγμένα σε οικοδομήματα αυτά αγάλματα ως γυναίκες της λακωνικής πόλης των Καρυών, οι οποίες ήταν καταδικασμένες σε αιώνια δουλεία επειδή η πόλη τους είχε μηδίσει κατά τους περσικούς πολέμους. Σύμφωνα με άλλες πηγές ωστόσο Καρυάτιδες ήταν οι παρθένες των Καρυών που έπαιρναν μέρος σε τελετουργικούς χορούς προς τιμήν της Αρτέμιδος Καρυάτιδος. Κατ’ επέκταση Καρυάτιδες ονομάζονται και άλλες ανάλογες μορφές που χορεύουν, ταυτόχρονα όμως και μορφές που βαστάζουν κάποια αρχιτεκτονική κατασκευή. Όπως δείχνουν τα έργα τέχνης, οι δύο πράξεις, χορός και στήριξη αρχιτεκτονημάτων, μπορεί να συνυπάρχουν.

  Συνέχεια

Ο ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ


kion1O Καστοριάδης και η ελληνική ιδιαιτερότητα

  Κική Αλατζόγλου – Θέμελη,

Ομότ. Καθηγήτρια Φιλοσοφίας του Ιονίου Πανεπιστημίου, Ελλάδα.

Του έχουν καταλογίσει ότι ερμήνευσε προνομιακά τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό επειδή ήταν ελληνικής καταγωγής. Ο σοφός ελληνογνώστης Πιέρ-Βιντάλ Νακιέ απαντώντας στην κριτική αυτή παρατηρεί: ‘ο Καστοριάδης είναι γάλλος φιλόσοφος του 20ου αι. ελληνικής καταγωγής, άρχισε να ενδιαφέρεται για την αρχαία Ελλάδα εξαιτίας της εξέλιξης της φιλοσοφικής και πολιτικής του σκέψης. Και Ντυπόν να λεγόταν θα συνέβαινε ακριβώς το ίδιο‘[1]. Συμφωνώ και επαυξάνω, μόνο προσθέτω μια μικρή παρατήρηση, ότι ο Καστοριάδης είναι Γάλλος στη φιλοσοφική του διαμόρφωση και έκφραση, αλλά Έλληνας όχι μόνο στην καταγωγή αλλά και στη βασική του παιδεία -έφυγε από την Ελλάδα 23-24 χρονών, έχοντας φοιτήσει σε ελληνικό πανεπιστήμιο και έχοντας προσχωρήσει στην ελληνική κομμουνιστική νεολαία από τα δεκαπέντε του. Με τα λόγια του Jean Louis Prat ‘ έχοντας βιώσει την Ελλάδα των δεκαετιών του 30 και του 40, τη μεταξική δικτατορία, την ιταλική εισβολή, τη γερμανική κατοχή και την εθνική αντίσταση υπό την ηγεσία του κομμουνιστικού κόμματος‘ [2]. Και για του λόγου το ασφαλές σας διαβάζω μια εξομολογητική φράση του: ‘στην Ελλάδα τη γενέτειρά μου υπήρχε ένα πολύ ωραίο σύνταγμα… τελείωνε με το καταπληκτικό άρθρο 114, το οποίο μαθαίναμε απέξω στο Λύκειο, έλεγε: η τήρησις του παρόντος Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων… που βρισκόταν ο εν λόγω πατριωτισμός το 1933 στο πρώτο στρατιωτικό πραξικόπημα, το 1935 στο δεύτερο και το 1936 στη δικτατορία του Μεταξά;‘[3]. Θα έλεγα λοιπόν ότι ο ριζοσπαστισμός του έχει τις ρίζες του εδώ, στην Αθήνα, στην Αθήνα του ’30 και του ’40.

Συνέχεια

ΕΓΚΛΗΜΑ ΑΝΗΘΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


kion1     ΕΓΚΛΗΜΑ, ΑΝΗΘΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΤΙΜΩΡΙΑ
          ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

          Αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Β. Μαρκεζίνη

            «Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
              ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ»

 Λήψη του αρχείου

Προκαταρκτικές παρατηρήσεις για το έγκλημα και την τιμωρία

Η όλη σφαίρα του εγκλήματος και της τιμωρίας συνδέεται με τις έννοιες της δικαιοσύνης και της ηθικής. Και οι δυο αυτές έννοιες αποτέλεσαν αντικείμενο του πιο σημαντικού ίσως (έως και καθοριστικού) έργου του Αριστοτέλη, των Ηθικών Νικομαχείων, το οποίο έχει προσελκύσει την προσοχή πολυάριθμων μελετητών ανά τους αιώνες· και δικαίως. Στο παρόν κεφάλαιο, οι παρατηρήσεις μου θα περιοριστούν σε μια σειρά από συγκεκριμένα θέματα σχετικά με την ανηθικότητα, την εγκληματικότητα, καθώς και τις κυρώσεις που αυτές επέσυραν, ιδίως στις τραγωδίες του 5ου αι. π.Χ. Αναπόφευκτα, τούτο σημαίνει ότι θα χρειαστεί να επανέλθω στους αρχαίους μύθους και στην οργιώδη ερωτική ελευθεριότητά τους, αιτία, ως γνωστόν, πολλών ανήθικων και έκνομων ενεργειών και παθών.

Θα εξετάσω επίσης τη γενική στάση απέναντι σε ορισμένους «αθώους» αμαρτωλούς ή εγκληματίες, τα προβλήματα που προ- καλούσαν άνθρωποι οι οποίοι έρχονταν αντιμέτωποι με αλληλοσυγκρουόμενα καθήκοντα, καθώς και το κατά πόσον ο τρόπος επιβολής της τιμωρίας (στο συγκεκριμένο πλαίσιο της αρχαίας ελληνικής, αλλά και της αρχαϊκής θεϊκής δικαιοσύνης) πληρούσε τα στοιχειώδη κριτήρια της ευθυδικίας, όπως θα τα αντιλαμβανόμασταν σήμερα. Θα κλείσω τη σχετικά νομική αυτήν ενότητα πραγματευόμενος τις ιδέες της ανεκτικότητας (που με αυξανόμενη αν όχι και υπερβολική ευκολία φαίνεται ότι δέχονταν τα δικαστήρια του 4ου αι. π.Χ.) της συγγνώμης και της άφεσης, και εξετάζοντας σε ολόκληρο το κεφάλαιο τον τρόπο που παρουσιάζεται η πολιτική ωμότητα όχι μόνο στην τραγωδία, αλλά και σε ορισμένα κεφαλαιώδη πολιτικά κείμενα, ιδίως στην Ιστορία του Θουκυδίδη.

Συνέχεια