Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΗΡΗΘΡΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ


kion1     Η άγνωστη πνευματική κηρήθρα

                  της αρχαίας ελληνικής γραμματείας!..

 Διαμαντή Μπασάντη,

δημοσιεύθηκε στην  «ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ», 21 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2003

 

Μοιάζει με ψέμα. Κι όμως, είναι αλήθεια. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν φαίνεται να είναι τόσο καλοδεχούμενοι στην πατρίδα τους. Η μέχρι σήμερα πραγματικότητα είναι ενδεικτική των δυσκολιών που είχαν και εξακολουθούν να έχουν για να ξαναδούν το φως στη χώρα που έζησαν πριν από 2.500 χρόνια.

 Στα 182 χρόνια νεοελληνικού βίου μόνον τρεις εκδότες έκαναν μια συστηματική προσπάθεια να εκδώσουν την Αρχαία Ελληνική Γραμματεία. Πρώτος ξεκίνησε ο «Πάπυρος» το 1936 και αμέσως μετά οι εκδόσεις «Ζαχαρόπουλος» το 1937. Μέχρι τη μέρα που σταμάτησαν εξέδωσαν 182 τίτλους ο πρώτος και 127 τίτλους ο δεύτερος. Η τρίτη προσπάθεια άρχισε τον Ιούνιο του 1991 από τον εκδοτικό οίκο «Κάκτο». Ο εκδότης Οδυσσέας Χατζόπουλος ήταν ο άνθρωπος που είχε την τόλμη να επιχειρήσει να βγάλει τα 2.400 σωζόμενα έργα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας. Μέχρι το φθινόπωρο του 2003 έχει καταφέρει να εκδώσει 618 τίτλους ξεπερνώντας κάθε εκδοτικό προηγούμενο. Όπως σημειώνει, χαρακτηριστικά, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος: «Χωρίς να κάνει διακρίσεις, χωρίς να προτιμάει τα δημοφιλή, τα ευπώλητα, τόλμησε να μεταφράσει και να σχολιάσει δεκάδες ανέκδοτα στη νέα ελληνική και άγνωστα στη βιβλιογραφία ελληνικά και ελληνιστικά κείμενα. Ποιος, π.χ. γνώριζε, έξω από δύο τρεις ιστορικούς της Ιατρικής, τον αρχαίο ιατρό Σωρανό και το έργο του;».

Η όλη προσπάθεια ξεκίνησε σε μια περίοδο που υπήρξε πτώση των κλασικών ελληνικών σπουδών. Παρ’ όλα αυτά, επειδή εξακολουθεί να υπάρχει μια ολόκληρη πανεπιστημιακή βιομηχανία στα μεγάλα δυτικά κράτη γύρω από τις κλασικές σπουδές, εξακολουθούμε να βρίσκουμε ανάμεσα στους πλέον μεταφρασμένους διεθνώς συγγραφείς στον κόσμο τον Όμηρο, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

Συνέχεια

Advertisements

Η ΟΜΗΡΙΚΗ ΜΑΧΗ


kion1Ἡ ὁμηρική μάχη

Κωστής Παπαγιώργης

     Κάθε φορά ποὺ συμβαίνει νὰ ἀκοῦμε γιὰ τὴν πλατωνικὴ ἀποπομπὴ  τοῦ Ὁμήρου, γιὰ τὸ πῶς ὁ μέγιστος φιλόσοφος ἀπομάκρυνε ἀπὸ τὴν πόλη  του τὸν μέγιστο τῶν ποιητῶν, τὸ συμπέρασμα συνάγεται αὐτομάτως: ἡ φιλοσοφία ἐχθρεύεται τὴν ποίηση. Ἐντούτοις, στὴ συγκεκριμένη περίπτωση, τὸ ἀντίπαλο δέος δὲν ἔχει νὰ κάνει μὲ αὐτὴ τὴν περιβόητη ἐχθρότητα. Ἀκόμα καὶ ἡ ρήση πού κολακεύει κάθε σχετικὴ προκατάληψη (παλαιὰ μὲν τις διαφορὰ φιλοσοφίᾳ τε καὶ ποιητικῇ) [1] δὲν ἐννοεῖ αὐτὸ πού προφανέστατα ὀνομάζει.Σὲ καμιὰ περίπτωση ὁ Πλάτωνας δὲν εἶδε στὸ πρόσωπο  τοῦ Ὁμήρου τὸν «ποιητὴ», τὸν ὁποῖο πάσῃ θυσίᾳ ἔπρεπε νὰ καταργήσει, γιὰ νὰ κερδίσει ὁ ἴδιος τὴν περιωπὴ  τοῦ «φιλοσόφου».

    Δυόμισι χιλιάδες περίπου χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴ δική μας ἐποχή, τὰ πράγματα ἦταν πολὺ διαφορετικά. Τὸ ἔπος κατ’ ἀρχὴν δὲν ἦταν ἁπλῶς ἕνα λογοτεχνικὸ εἶδος μέσα στὸν ἑλληνικὸ κόσμο — ἀντίθετα, ὁ κόσμος  του κάλυπτε ὁλόκληρο τὸ παρελθόν. Τὸ ἔπος ἦταν ἡ ἀρχαϊκὴ καταγωγή, ἡ φωνὴ  τοῦ θρύλου καὶ  τοῦ μύθου. Μέσα ἀπὸ τοὺς στίχους  τοῦ μιλοῦσαν οἱ θεοὶ καὶ οἱ ἄνθρωποι, ἡ ἀκατάλυτη φυλετικὴ βαθύτητα. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς ξαφνιάζει λοιπὸν τὸ γεγονὸς ὅτι, ἐπὶ αἰῶνες, ἡ «παιδεία» γιὰ τὸν Ἕλληνα ταυτιζόταν μὲ τὴ γνώση  τοῦ ἔπους. «Ἀνέφεραν τὸν Ὅμηρο στὰ διπλωματικὰ διαβήματα σὰν θεϊκὸ κείμενο, γιὰ νὰ ὑποστηρίξουν μίαν ἐδαφικὴ διεκδίκηση. Τὸ ἔπος περιέκλειε  ὅλη τὴ γνώση καὶ ὅλη τὴ σοφία τῆς ἐποχῆς». [2]

Συνέχεια

ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ ΚΑΙ ΤΟ «ΑΠΕΙΡΟΝ»


kion1Αναξίμανδρος ο Μιλήσιος και το «Άπειρον»

 

            Η ζωή του

 Ο Αναξίμανδρος γεννήθηκε στη Μίλητο το 610 π. Χ. περίπου και πέθανε λίγο μετά το 546 π. Χ. Σύμφωνα με τον Διογένη Λαέρτιο, ήταν μαθητής του Θαλή και άμεσος συνεχιστής του έργου του. Για την ζωή του ξέρουμε πολύ λίγα. Σύμφωνα με τον Αιλιανό ηγήθηκε της αποστολής της Μίλητου στην ίδρυση αποικίας στην Απολλωνία, ενώ σύμφωνα με τον Κικέρωνα προειδοποίησε τους Σπαρτιάτες να εγκαταλείψουν προσωρινά την Σπάρτη προβλέποντας τον σεισμό που έγινε λίγο μετά καταστρέφοντας οικίες και ιερά. Γενικώς όλες οι πληροφορίες που αφορούν τον Αναξίμανδρο είναι δευτερογενείς, συνήθως από μεταγενέστερους σχολιαστές οι οποίοι όμως είχαν ανά χείρας το βιβλίο του, άρα οι πληροφορίες τους είναι κατά πάσα πιθανότητα έγκυρες, ειδικά αν αναλογιστούμε το γεγονός ότι ταυτίζονται μεταξύ τους στο περιεχόμενο.

             Το έργο του

 Το έργο του Αναξίμανδρου ήταν πολύπλευρο και σε πολλούς τομείς της επιστήμης, πολλών εκ των οποίων θεωρείται και ιδρυτής. Συγκεκριμένα είναι ο ιδρυτής της επιστήμης της γεωγραφίας, αφού ήταν αυτός ο οποίος δημιούργησε τον πρώτο χάρτη του Ελληνικού κόσμου. Θεωρείται από τους ιδρυτές της αστρονομίας καθώς δημιούργησε τον πρώτο χάρτη με τους αστερισμούς του ουράνιου στερεώματος, προσπάθησε να καταγράψει τις διαδοχικές θέσεις του ήλιου, ενώ εφηύρε το ηλιακό ρολόι το οποίο με μια κάθετη βελόνα κατέγραφε τον χρόνο σε συνάρτηση με την πορεία του ήλιου. Σύμφωνα με το κοσμολογικό σύστημα το οποίο κατασκεύασε ο Αναξίμανδρος και το οποίο κατέγραψε στο βιβλίο του «Περί φύσεως» (το οποίο φυσικά δεν έχει διασωθεί), στο κέντρο του σύμπαντος βρισκόταν η γη και αυτό γιατί ισαπέχει από όλα τα σημεία της ουράνιας περιφέρειας. Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό η γη είχε σχήμα δίσκου, γύρω από τον οποίο κινούνταν τα άστρα και η σελήνη σε προδιαγεγραμμένες τροχιές. Αλλά και ως βιολόγος διετύπωσε την τολμηρή και καινοφανή θεωρία ότι ο άνθρωπος προήλθε από μια αργή εξελικτική διαδικασία, ενώ ο πρόγονος του ήταν το ψάρι.

Συνέχεια

Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ


kion1      Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ
                     ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΟΡΑΚΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

                           αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του George Kennedy

                           «ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ»

 

Η συγκριτική χρονολόγηση των κυριότερων φυσιογνωμιών που θα εξεταστούν σ’ αυτό το κεφάλαιο είναι η ακόλουθη: ο Γοργίας έζησε τουλάχιστον μέχρι την ηλικία των 105 ετών (ενδεχομένους είχε γεννηθεί περί το 480 ή το 475 και έζησε μέχρι περίπου το 375 ή το 370 π.Χ.)· Ο Σωκράτης έζησε από το 469 μέχρι το 399, ο Ισοκράτης από το 436 μέχρι το 338, ο Πλάτων περίπου από το 429 μέχρι το 347, ο Αριστοτέλης από το 384 μέχρι το 322.

Ο πλατωνικός Φαίδρος περιλαμβάνει ένα. απόσπασμα (266dl-267d9) που φαίνεται να αποτελεί μια περιγραφή εγχειριδίων ρητορικής, όπως τα γνώριζαν τον πέμπτο αιώνα. Σ’ αυτό το σημείο του διαλόγου ο Σωκράτης έχει μόλις δώσει μια περιγραφή της διαλεκτικής, ως διαδικασίας λογικών ορισμών, και του χωρισμού ενός θέματος. Στη συνέχεια ρωτά εάν αυτή είναι η τέχνη που ασκούν ο Θρασυμαχος και άλλοι, προκειμένου να γίνουν έμπειροι ομιλητές. Ο Φαιδρός δεν το νομίζει και λέει ότι η φύση της ρητορικής φαίνεται να είναι ακόμη απροσδιόριστη. Η συζήτηση συνεχίζεται:

Συνέχεια

ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ Ο ΔΙΚΑΙΟΣ


kion1Αριστείδης ο γιος του Λυσιμάχου (ο επονομαζόμενος Δίκαιος): μια βιογραφία

 Φιλίστωρ ( Ι. Β. Δ.)

                                                                                                                                                                             ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ

Ο Αριστείδης, ο γιος του Λυσιμάχου, υπήρξε ένας από τις κορυφαίες πολιτικές προσωπικότητες που ανέδειξε η Αρχαία Αθήνα. Γεννήθηκε το 550 π.Χ. περίπου και κατάγονταν από τον δήμο της Αλωπεκής της Αντιοχίδας φυλής. Από τα πρώτα βήματα του στον πολιτικό βίο της πόλης του, συνδέθηκε με τον ιδρυτή της Αθηναϊκής Δημοκρατίας Κλεισθένη και προσχώρησε στο αριστοκρατικό κόμμα έχοντας ως βασικό του πολιτικό αντίπαλο τον Θεμιστοκλή. Το πρώτο πολιτικό αξίωμα που έλαβε ο Αριστείδης ήταν αυτό της επιμελητείας των δημοσίων εξόδων, όταν και αποκάλυψε μια σειρά από οικονομικά σκάνδαλα και ατασθαλίες τα οποία αφορούσαν τον Θεμιστοκλή και συνεργάτες του. Ο Θεμιστοκλής αντέδρασε αμέσως προσπαθώντας να του χρεώσει οικονομικές ατασθαλίες, αλλά ο Αριστείδης απέδειξε το αβάσιμο των ισχυρισμών αυτών προστατεύοντας το όνομα του και την τιμή του.

Συνέχεια