Η ΠΡΩΙΜΗ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ


«Η ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ» – Ο Κόσμος και η Φυσική)

Η πρώιμη αρχαία ελληνική φιλοσοφία της φύσης*

 (Aπό το βιβλίο του Erwin Schrodinger)

 

        Η φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη στη Δύση, εκπηγάζουν από την ίδια παρόρμηση. Αρχικά, τα δύο είδη σκέ­ψης ταυτίζονταν. Η ώρα και των δύο έφτασε γύρω στην αλλαγή του έβδομου προς τον έκτο προχριστιανικό αιώνα, όταν το πνεύμα των αρχαίων Ελλήνων, «εκείνων των αληθινά υγιών» κατά τον Νίτσε, άρχισε να υπερβαίνει τις ως τότε πεποιθήσεις και να κοι­τά γύρω του τόσο με κατάπληξη όσο και με διάθεση για έρευνα.

        Τα πρώτα ερωτήματα που έθεσε δεν αφορούσαν το νόημα του ανθρώπινου μοναχικού ή κοινωνικού βίου. Αφορούσαν τις ιδιότη­τες και τις απαρχές του εξωτερικού Κόσμου, αφορούσαν τη Φύση ως το σύνολο όσων αντιλαμβάνονται οι ανθρώπινες αισθήσεις.

        Όμως, το Ελληνικό πνεύμα συνέλαβε ή, πολύ περισσότερο, διείδε τη Φύση, οργανική ή ανόργανη, ως έμβιον Όλον, ως κινούμενο αρθρωτό Όλον, ως Σύμπαν. Και τούτο το συμπαντικό Όλον, με τη σειρά του, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε την προηγούμενη περίοδο, θεωρήθηκε ως «φυσική» ενότητα, δηλαδή δεν ήταν πια αντιληπτό ως κάτι το «υπερφυσικό», μόλο που η εξέλιξη του ερμηνευόταν ακό­μη ως «κοσμικός κύκλος» υπό τη μυθική έννοια και η νομοτέλεια του ως «ειμαρμένη» υπό τη θεολογική έννοια. Εν πάση περιπτώσει, ο σκεπτόμενος λόγος δεν είχε ακόμη ελευθερωθεί από τη δύναμη της φαντασίας και επί δύο σχεδόν αιώνες, δηλαδή μέχρι την εμφάνιση του Σωκράτη, εικόνα και ιδέα, αριθμός και πράγμα, αντίληψη και προαίσθηση παρέμεναν σχεδόν αδιαχώριστα, όπως αντιστοίχως η εικοτολογία και η παρατήρηση βρίσκονταν συχνά εγγύτατα, χωρίς τη διαμεσολάβηση τρίτου.

Συνέχεια

ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΩΝ


kion1Επικαιροποιούμενα Κοσμολογικά Πρότυπα
της Φιλοσοφίας των Προσωκρατικών

Δρ. Κωνσταντίνα Παλαμιώτου-Θωμαΐδου
Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η αναζήτηση της προέλευσης του κόσμου και η ερευνητική διείσδυση στη θεμελιώδη δομή του – κεντρικό ζητούμενο της προσωκρατικής διανόησης, γοητεύει σήμερα τόσο ως μία αρχαιολογία της φιλοσοφικής διανόησης όσο και ως μία επικαιροποιούμενη στροφή προς τον διεπιστημονικό-ολιστικό τρόπο διαπραγμάτευσης των θεωρητικών προβλημάτων μακριά από τους σκοπέλους του ανταγωνισμού και της αναλυτικής μεθόδου.

Τους τρεις τελευταίους αιώνες, η δυτική επιστημονική διανόηση είχε ως βασικό χαρακτηριστικό της την ανάλυση. Ωστόσο υπάρχουν ζητήματα, τα οποία κυρίως αφορούν σε κοσμολογικής ή οντολογικής τάξης διερευνήσεις, εξεταζόμενα, σήμερα πλέον, με κατάλληλη διάταξη όλων των μερών που τα απαρτίζουν. Η σύγχρονη θεωρία για τα συστήματα πολυπλοκότητας απαντά σε αιτήματα αιώνων με έναν τρόπο, που προσεγγίζει – κυρίως λόγω του διεπιστημονικού χαρακτήρα του, σε πολλά σημεία τις προσωκρατικές κοσμολογικές παρατηρήσεις.

Λόγου χάρη, στο κεντρικό ερώτημα: «Τι είναι ζωή;» η προτεινόμενη απάντηση πως πρόκειται για μια διάταξη ατόμων της ύλης, κατάλληλη – δηλαδή με πολύπλοκο τρόπο, βρίσκεται σε συνάφεια προς τον υλοζωισμό των Μιλησίων. Ο David Bohm, στο έργο του «Ολότητα και συνεπαγόμενη τάξη», κρίνοντας πως υπάρχουν ορισμένα προβλήματα, που έχουν χαρακτήρα συνθετικό, αναπτύσσει μία ολιστική φυσική, όπου σημειώνει σχετικώς με το περί ζωής ερώτημα: «Από μια άποψη μπορεί να θεωρηθεί ότι η ζωή ανήκει σε μια ολότητα».1 Δύο είναι οι παράμετροι που διακρίνουν τα έμβια συστήματα, για τη σύγχρονη επιστήμη: η πολυπλοκότητα και η οργάνωση, στοιχεία που ερεύνησαν οι Προσωκρατικοί.

Συνέχεια

Ο ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΣ «ΦΥΛΑΚΑΣ»


Ο πλατωνικός “φύλακας”

Ένα πρότυπο για κρίσεις και συγκρίσεις

kion1

Γεωργίου Στ. Βαγιανού

καθ. Φιλοσοφικής σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

 

Α΄ΜΕΡΟΣ

 I Σε προηγούμενα άρθρα μας αναφερθήκαμε στον όρο: ‘πλατωνικός φύλακας’. Eκτιμήσαμε, τώρα, ότι έχει ενδιαφέρον να ενημερωθεί ο αναγνώστης γι’ αυτόν. Είναι μια ενημέρωση που βοηθεί σε κρίσεις και συγκρίσεις για τις επαγγελματικές αρμοδιότητες και ευθύνες και του σύγχρονου αστυνομικού, του εργάτη αυτού ‘νόμου και πολιτισμού’ 1 . -Ξεκινώντας το άρθρο μας υπενθυμίζουμε, ότι ο Πλάτων, συγγραφέας της ‘Πολιτείας’ και εισηγητής του ‘φύλακα’, υπήρξε διανοητής προσηλωμένος στην αξία ‘πολιτεία’ (συναφείς και οι έννοιες: κράτος, έννομη τάξη, πολιτισμός κ.ά.), και στη σημασία της ομαλής λειτουργίας της για την ανέλιξη του πολιτισμού.

Όταν έγραφε την ‘Πολιτεία’, ήταν προβληματισμένος εξαιτίας της κακοδαιμονίας του αθηναϊκού κράτους, μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Επειδή θέλησε να ενισχύσει τον σεβασμό στην πολιτεία, και να την εξυγιάνει, έκρινε ως καλή λύση-πρόταση τη θέσπιση νέας νομοθεσίας, και, γενικά, την αλλαγή της πολιτικής νοοτροπίας. Επάνω στα στοιχεία αυτά, που θα στέριωναν την πολιτεία, οραματίσθηκε την επανίδρυση του μεταπολεμικού αθηναϊκού κράτους. Φορείς και συντελεστές του ‘οράματός’ του, οι νέοι πολιτικοί, οι νέοι πολίτες, η νέα πολιτική τάξη, με πρόταση, σκέψη και στάση που θα λειτουργούν σε αντιστοιχία με το ‘όραμά’ του.

Θα επιχειρήσουμενα ενημερώσουμε τον αναγνώστη, για τα βασικότερα στοιχεία που προσδιορίζουν την προσωπικότητα και διέπουν τη λειτουργία του ‘φύλακα’, νέου πολίτη, προβεβλημένου οργάνου, εκφραστή της νέας πολιτικής σκέψης και παράγοντα της νέας πολιτείας και της νέας, τότε, πολιτικής τάξης. Για να ασκήσει το έργο του καλείται να ασκηθεί πρώτα ο ίδιος, σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία. Στη βάση αυτών, η ενημέρωση για τον ‘πλατωνικό φύλακα’ επιτρέπει να γίνουν κάποιοι παραλληλισμοί με τον σύγχρονο αστυνομικό. Είναι κι αυτός πρόσωπο που ασκεί εξουσία. Δεν αποκλείεται, συνεπώς, η αναζήτηση πιθανών βελτιώσεων σε επίπεδο μόρφωσης και επαγγελματικής εκπαίδευσής του. 2Άλλωστε, κάθε πληροφορία για δημόσιο ιστορικό πρόσωπο που έχει συνδεθεί με άσκηση εξουσίας, όπως ο πλατωνικός ‘φύλακας’, αποτελεί γνώση ιστορικά ενδιαφέρουσα και πρακτικά χρήσιμη, αν, μάλιστα, σχετίζεται και με θέματα εκπαίδευσης.

Συνέχεια