ΠΛΑΤΩΝ


kion1Πλάτων

 (το αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του G.E.R. LLOYD
«ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ»
ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΛΗ ΩΣ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

 Το δεύτερο ήμισυ του 5ου π.Χ. αιώνα σηματοδότησε τρεις αλλαγές που επηρέασαν βαθιά τη μετέπειτα εξέλιξη της ελληνικής σκέψης. Πρώτον, έχουμε ήδη επισημάνει τη διεύρυνση του πεδίου της εκπαίδευσης, φαινόμενο που συνδέεται με το κίνημα των σοφιστών. Ενώ η παραδοσιακή ελληνική εκπαίδευση περιοριζόταν στη διδασκαλία της γραμματικής, της μουσικής και της ποίησης, οι σοφιστές ήταν έτοιμοι να αναπτύξουν οποιοδήποτε θέμα, αρκεί να αμείβονταν για αυτό. Δεύτερον, σύμφωνα με την περίφημη φράση του Κικέρωνα (Συζητήσεις στο Τούσκουλο), ο Σωκράτης «κατέβασε τη φιλοσοφία από τον ουρανό». Αν οι προγενέστεροι φιλόσοφοι επιδόθηκαν με μεγαλύτερο ζήλο στη φυσική φιλοσοφία και στην κοσμολογία, ο Σωκράτης αλλά και πολλοί από τους σοφιστές έδειξαν, αντιθέτως, σαφή προτίμηση στην ηθική φιλοσοφία. Τρίτον, η Αθήνα αναδείχθηκε στο σημαντικότερο πνευματικό κέντρο της Ελλάδας. Ενώ οι περισσότεροι προγενέστεροι φιλόσοφοι είχαν ζήσει και εργαστεί είτε στην Ιωνία είτε στην Κάτω Ιταλία, από τον Σωκράτη και μετά όλο και περισσότεροι από τους σημαντικούς διανοητές ή ήταν γεννημένοι στην Αθήνα ή πέρασαν εκεί μεγάλο μέρος της ζωής τους- τον 4ο π.Χ. αιώνα η τάση αυτή έγινε ακόμη πιο έντονη, όταν τόσο ο Πλάτων όσο και ο Αριστοτέλης ίδρυσαν σχολές την Ακαδημία και το Λύκειο, αντίστοιχα που προσείλκυσαν φιλοσόφους και επιστήμονες από ολόκληρη την Ελλάδα.[1]

Συνέχεια

Advertisements

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ


kion1Οι μαθητές του Σωκράτη

και η συνέχιση της φιλοσοφίας του

  της ΧΛΟΗΣ ΜΠΑΛΛΑ

λέκτορος στο Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης

Χωρίς ο ίδιος ποτέ του να έχει γράψει τίποτε, ο Σωκράτης επηρέασε ίσως όσο κανείς άλλος μια σειρά από φιλοσόφους. Και ωστόσο αρκετοί από τους συγχρόνους του τον κατηγόρησαν ακριβώς για την ποιότητα των μαθητών του. Η διαφθορά των νέων ήταν ανάμεσα στις κατηγορίες που του απαγγέλθηκαν, και είναι προφανές ότι η μαθητεία δίπλα σε αυτόν τον σπουδαίο δάσκαλο ανθρώπων όπως ο Κριτίας ή ο Χαρμίδης και βεβαίως ο Αλκιβιάδης δημιουργούσε αρκετές επιφυλάξεις στον ευρύτερο περίγυρο. Η σχετική καχυποψία πρέπει να αντλούσε στήριξη και από την εικόνα που είχε καλλιεργήσει ο Αριστοφάνης στις Νεφέλες του, περιγράφοντας τις προσπάθειες του καταχρεωμένου και απελπισμένου Στρεψιάδη ο οποίος, θέλοντας να απαλλαγεί από τις απαιτήσεις των δανειστών του, θα αναζητούσε την κατάλληλη καθοδήγηση στο πρόσωπο του Σωκράτη- θα έστελνε, λοιπόν, τον γιο του στο φροντιστήριον του σπουδαίου δασκάλου, προκειμένου να διδαχθεί τα τεχνάσματα του, προφανώς άδικου, λόγου. Βεβαίως δουλειά του Αριστοφάνη ήταν να σατιρίζει την επικαιρότητα της εποχής του, και έτσι είναι φυσιολογικό να υπερβάλλει, τόσο ως προς το περιεχόμενο των σπουδών όσο και ως προς τις προθέσεις των δασκάλων της σοφίας (ο Σωκράτης φαίνεται να λειτουργεί σαν παράδειγμα μιας σειράς διανοουμένων με αρκετά διαφορετικούς προσανατολισμούς, που εκτείνονται από την κοσμολογία ώς τη θεωρία της γλώσσας και τη ρητορική), αλλά και των μαθητών τους. Όμως αυτή η προκατάληψη απέναντι στους επίδοξους εκπαιδευτές της Αθήνας δεν προέρχεται μόνο από την κωμωδία· κατά τις τελευταίες δεκαετίες του πέμπτου αιώνα, οι Αθηναίοι δείχνουν ολοένα και μεγαλύτερη επιφύλαξη απέναντι στους επίδοξους εκπαιδευτές που έχουν συγκεντρωθεί στην πόλη τους για να διδάξουν μια σειρά από νέα αντικείμενα και να ασκήσουν κριτική στα παλιά. Κατ’ αυτή την έννοια, η δίκη του Σωκράτη είναι ίσως η κορυφή ενός μεγάλου παγόβουνου – για όσους βλέπουν τη φιλοσοφία απ’ έξω. Για όσους τη βλέπουν από μέσα, ήταν μάλλον η σταγόνα που έκανε το ποτήρι να ξεχειλίσει, και έτσι ο Πλάτων, ο σπουδαιότερος από τους μαθητές του Σωκράτη, σύντομα θα αναλάμβανε να ξεκαθαρίσει το τοπίο και να εξηγήσει ποια είναι η σωστή φιλοσοφία και σε τι χρησιμεύει. Η συμβολή του Πλάτωνα θα εί­ναι το κύριο θέμα που θα μας απασχολήσει στη συνέχεια, ενώ στον περιορισμένο χώρο που διαθέτουμε, θα προσπαθήσουμε να δώσουμε μια αίσθηση και ορισμένων άλλων σημαντικών κατευθύνσεων που ξεκίνησαν από τη διδασκαλία του Σωκράτη.

Συνέχεια