ΠΛΑΤΩΝ-ΣΟΦΙΣΤΕΣ (τέλος του αρχαίου κόσμου)


kion1Δ του Κενταύρου

(ΠΛΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΟΦΙΣΤΕΣ – ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ)

 Ῥένου Άποστολίδη

  Ἤ σει­ρά τῶν Κεν­ταύ­ρων ξε­κι­νά­ει μέ τήν ἔκ­δο­ση τῶν σε­μι­να­ρί­ων το­ϋ Ρέ­νου γιά νέ­ους δη­μο­σι­ο­γρά­φους τῆς ΕΣΗΕΑ. Ὁ τί­τλος: για­τί μ α θ ή μ α τ α συ­νι­στοῦν, κι ὁ Κέν­ταυ­ρος ἦ­ταν ὁ μυ­θι­κός μύ­στης πρός τ’ ἀ­νώ­τε­ρα, πού ὁ ‘Ρένος τόν εἶ­χε σύμ­βο­λο σέ κάμ­πο­σα κεί­με­νά του. μά καί γιά νά θυ­μί­ζη ἡ Γε­νι­κή αὔ­τή τους μα­κρι­νούς ἀ­στε­ρι­σμούς, μί­ας κι δσᾶ λέ­γον­ται τό­σο δι­α­φο­ρε­τι­κά ἐῬν’ ἄ­π’ τά συ­νη­θι­σμέ­να, ὥ­στε μοιά­ζουν ἀ­π’ ἄλ­λο ἄ­στρο…

Τά σε­μι­νά­ρια σκό­πι­μα δι­αι­ροῦν­ται σ’ αὐ­τό­νο­μες κ’ εὐ­σύ­νο­πτες ἑ­νό­τη­τες (κα­θε­μιά μέ δι­α­φο­ρε­τι­κό γράμ­μα: A, Β, Γ, κ.λ.), πού ἔ­χουν ἡ καί δέν ἔ­χουν σχέ­ση με­τα­ξύ τους: Παι­δεί­α καί γλῶσ­σα, ἀ­πό τόν Ὅ­μη­ρο στούς Προ­σω­κρα­τι­κούς, Ἡ­ρά­κλει­τος, Πλά­των καί Σο­φι­στές, Νε­ο­ελ­λη­νι­κή γραμ­μα­τεί­α, δη­μο­τι­κή καί λό­για κ.λ. Ἀ­πο­τε­λοῦν βέ­βαι­α πολ­λο­στη­μό­ριο ὁ­σων δι­ε­ξῆλ­θε στά σε­μι­νά­ρια τῆς ΕΣΗΕΑ (1989-93), μά κα­θώς πο­τέ του δέν ἀ­κο­λου­θοῦ­σε συγ­κε­κρι­μέ­νο «πρό­γραμ­μα μα­θη­μά­των», οὔ­τ’ ἔ­βα­ζε ὁ­ρια στό τί κ’ ἐκ ποι­ᾶς ἀ­φορ­μῆς θά πῇ, οὔ­τ’ ἀ­πέ­φευ­γε τίς γλα­φυ­ρές ὁ­σο καί μα­χη­τι­κές – ἀ­κό­μα κ’ ἔ­ναν­τι τῶν παι­δι­ών – πα­ρεκ­βά­σεις, ὁ­πο­τε λά­βαι­νε προ­κλή­σεις (ἐ­λεύ­θε­ρο μά­θη­μα ἦ­ταν!), ὁ ζων­τα­νός λό­γος του δύ­σκο­λα τι­θα­σεύ­ε­ται σέ γρα­φτό.

Συνέχεια

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ


kion1ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ

Αν­τί­στοι­χο κε­φά­λαι­ο στο έρ­γο του Albin Lesky
«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ»

 Λήψη του αρχείου

 leskyΓιὰ τὴν ζωὴ τοῦ πιὸ μεγάλου ἱστορικοῦ τῆς ἀρχαιότητας ἔχουμε κάθε λογῆς παραδόσεις, πού ἀπὸ τὴν ἄποψη τοῦ περιεχομένου καὶ τῆς ἀξιοπιστίας βρίσκονται ὁλωσδιόλου στὸ ἐπιπεδο τῶν προϊόντων αὐτοῦ τοῦ εἴδους. Ὑπάρχουν δυὸ χειρόγραφοι Βίοι, πού ὁ μεγαλύτερος, ἕνα συμπίλημα ἀπὸ διαφορες πηγές, παραδίνεται μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Μαρκελλίνου. Ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴ φαίνεται πώς εἶναι ἕνα μάθημα ῥητορικῆς σχολῆς, στήν ὁποία ἡ διδασκαλία τοῦ Θουκυδίδη ἐρχόταν ὕστερα ἀπὸ τὴν διδασκαλία τοῦ Δημοσθένη. Ἐκτός ἀπὸ αὐτοὺς ὑπάρχει κι ἕνα κομμάτι ἀπὸ μίαν συλλογὴ βίων ἐπάνω σὲ πάπυρον (ἀρ. 2070 Ρ.), ἀκόμα τὸ ἄρθρο τῆς Σούδας κι ἕνα ῥητορικὸ ἐγκώμιο τοῦ Ἀφθονιου γιὰ τὸν Θουκυδίδη. Τὶς πιὸ ἀσφαλεῖς πληροφορίες τίς παίρνουμε, ὅπως συμβαίνει τόσο συχνά, ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ ἔργο, καὶ στὸ σημεῖο αὐτό μὲ τὸν ἱστορικὸ βρισκόμαστε φυσικὰ σὲ πολὺ καλύτερη θέση παρὰ μὲ ἔναν ποιητή.

Στην πρώτη φράση τοῦ προοιμίου ὁ Θουκυδίδης κάμνει μίαν δήλωση, πού πρόκειται νὰ ἔχη τὴν ἀξία της γιὰ μᾶς, ὅταν συζητήσουμε τὸ πρόβλημα τῆς στρωματικὴς γένεσης τοῦ ἔργου: λέει ὅτι ἄρχισε τὴν συγγραφὴ ἀμέσως μὲ τὴν ἔναρξη τοῦ πολέμου, γιατὶ κατάλαβε τὴν σημασία αὐτῆς τῆς σύγκρουσης καὶ τὸ μέγεθὸς της, πού ξεπερνοῦσε κάθε προηγούμενο. Στὸ δεύτερο προοίμιο, ὅπως τὸ λεν, προσθέτεται ἡ πληροφορία (5, 26) ὅτι ἔζησε τὰ εἰκοσιεφτὰ χρόνια τοῦ πολέμου σὲ μίαν ἡλικία πού τοῦ ἐπέτρεπε τὴν καθαρή ἀντιλήψη τῶν γεγονότων. Ἐκεῖ διαβάζουμε ἀκόμα ὅτι ὕστερα ἀπὸ τὴν διοίκηση πού τοῦ εἶχε ἀνατεθῆ στα 424, στίς μάχες γύρω ἀπὸ τὴν Ἀμφίπολη, ὑποχρεώθηκε νὰ ζήση εἴκοσι χρόνια μακριὰ ἀπὸ τὴν πατρίδα του. Ποιοί ἦταν οἱ λόγοι πού προκάλεσαν τὴν ἐξορία του, ἀπὸ τὴν ὁποία μόνο ὕστερα ἀπὸ τὴν καταστροφὴ τῆς Ἀθήνας μπόρεσε νὰ γυρίση, τὸ διηγεῖται σ’ ἕνα προηγούμενο κεφάλαιο (4, 104 κέ. ).Ὅταν ὁ Θουκυδίδης ἐκλέχθηκε στα 424 στὸ συμβούλιο τῶν δέκα στρατηγῶν καὶ μαζὶ μὲ τόν Ευκλή πῆρε τὴν ἐντολὴ νὰ ἑξασφαλίση τις θέσεις τῆς Ἀθήνας στὸ βόρειο Αἰγαῖο, κανένας δὲν φανταζόταν ὅτι ἐκεῖ ψηλὰ θὰ ἦταν δυνατὸν νὰ συμβοῦν γεγονότα ἀποφασιστικὰ καὶ μὲ πλούσια ἀποτελέσματα. Ἡ Σπαρτὴ τότε, ὕστερα ἀπὸ τὴν καταστροφὴ στην Σφακτηρία καὶ τὴν κατάληψη τῶν Κυθήρων ἀπὸ τόν Νικία, κόντευε νὰ γονατίση, ὁπότε ὁ Βρασίδας μὲ μίαν τολμηρὴ μακρινὴ ἐπιχείρηση ἔσωσε τὴν καταστάση. Ἡ διέλαση μέσα ἀπὸ ὁλόκληρη τὴν Ἑλλάδα καὶ ἡ δράση ἐναντίον τῆς Χαλκιδικῆς ἀπειλοῦσε σημαντικότατες ἀθηναϊκες κτήσεις. Ὅταν ὁ Βρασίδας χτύπησε τὴν Ἀμφίπολη, στὴν περιοχὴ τῶν ἐκβολῶν τοῦ Στρυμόνα, ὁ Θουκυδίδης ἔσπευσε νὰ βοηθήση ἀπὸ τὴν Θάσο μὲ τὰ ἑφτά του πλοῖα. Μόνο πού ἔφτασε πολὺ ἀργὰ καὶ δεν μπόρεσε νὰ σώση τίποτε ἄλλο ἐκτὸς ἀπὸ τὸ λιμάνι, τὴν Ἠιόνα. Ἐδῶ πρέπει νὰ ἔγιναν λάθη, ὅπως φαίνεται καθαρά, παρ’ ὅλην τὴν συντομία τῆς ἀφηγησης. Ὁ Βρασίδας εἶχε ἤδη καθυστερήσει ἀρκετὰ μπροστὰ στὴν Ἀμφιπολη, καθὼς ἔβλεπε νὰ διαψεύδωνται οἱ ἐλπίδες του πώς ἡ πόλη θὰ παραδινόταν ἀμέσως. Ἂν πιστέψουμε τὸν Θουκυδίδη, ὅτι ἔτρεξε ἀμέσως μόλις τὸν καλέσαν νὰ βοηθήση, εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ ῥίξουμε τὴν εὐθύνη σὲ κεῖνον πού τὸν κάλεσε πολὺ ἀργά. Στὴν Ἀθήνα ὅμως ἔκριναν ὅτι τὴν εὐθύνη τὴν εἶχε ὁ Θουκυδίδης, καὶ τὸν ἔστειλαν ἐξορία.

Συνέχεια