Ο ΣΑΠΦΙΚΟΣ ΕΡΩΤΑΣ


kion1Ο ΣΑΠΦΙΚΟΣ ΕΡΩΤΑΣ

 

Απόσπασμα από το έργο του Marion Giebel

«ΣΑΠΦΩ»

    Στην περιγραφή του πάθους στο ποίημα «Όμοια θεού μου φαίνεται η θωριά του» υποφώσκει από πάντα το ερώτημα αν ο σαπφικός έρωτας έβρισκε ή όχι σωματική εκπλήρωση, ζήτημα εντελώς υποδεέστερης σημασίας για την παρουσίαση της ζωής και του ποιητικού έργου της Σαπφώς. Αν τώρα στο ερώτημα αυτό δοθεί καταφατική απάντηση, αυτό γίνεται κατ’ αναλογία προς την παιδεραστία, όπου η σωματική προσφορά είναι τεκμηριωμένη. Από τα εκφραζόμενα από την Σαπφώ στα ποιήματά της – κι αυτό ας ξεκαθαριστεί μια για πάντα – δεν μπορεί να υπάρξει οριστική διαπίστωση ως προς το θέμα. Η υψηλή συναισθηματική ένταση που εκδηλώνεται με σωματικά συμπτώματα, έτσι όπως περιγράφονται στο ποίημα της Σαπφώς, είναι ακριβώς χαρακτηριστική του ανεκπλήρωτου, «ιπποτικού έρωτα» της εποχής των τροβαδούρων. Ο νους μας πάει στον Δάντη και τον Πετράρχη· αλλά και στους μυστικιστές της δύσης που περιέγραψαν τις έντονες συγκινήσεις που τους προκάλεσαν διάφορα θεϊκά οράματα – κάθε φορά αναδύονται τα ίδια ψυχοσωματικά συμπτώματα. Ακόμα λοιπόν κι αν θελήσουμε να δούμε τις σχέσεις της Σαπφώς προς τα κορίτσια της μέσα από το πρίσμα της ομοφυλοφιλίας, επιστρατεύοντας σύγχρονους ψυχολογικούς ορισμούς, αυτό δε σημαίνει πως θάχουμε μια οριστική, μονοσήμαντη απάντηση. «Ομοφυλοφιλία… είναι μια συναισθηματική τάση, που οδηγεί σε μια στενή, οικεία επαφή ανάμεσα σε άτομα του ίδιου φύλου και που μπορεί να προκαλέσει, όχι όμως απαραίτητα, την εκδήλωση μιας σεξουαλικής συμπεριφοράς», γράφει η Charlotte Wolff. Από δω θα ήταν άκρως ευνόητο να περάσει κανείς από μια έντονη, ίσως μάλιστα υπερτονισμένη συναισθηματικότητα της Σαπφώς σε μια ανεκπλήρωτη σωματική σχέση. Η εισαγωγή πάντως της έννοιας της ομοφυλοφιλίας ή λεσβιακής αγάπης όπως αλλιώς λέγεται, εμφανίζεται άκρως προβληματική. Η έννοια αυτή δεν είναι σωστό να περιοριστεί μονάχα στη Σαπφώ, θα πρέπει κατά συνέπεια να επεκταθεί και στις άλλες διευθύντριες κύκλων νεανίδων. Και τι γίνεται με τον Αρχίλοχο και τον Αλκαίο που ήσαν παιδεραστές; Πώς είναι δυνατό να θεωρείται μονάχα η Σαπφώ «λεσβία», άρα ομοφυλόφιλη – μήπως η ελληνική κοινωνία δεν ήταν σε γενικές γραμμές ομοφυλοφιλική, τη στιγμή που η παιδεραστία ήταν κάτι το καθιερωμένο; Η ομοφυλοφιλία αποτελεί εξ ορισμού μια λίγο ως πολύ αποκλειστική προσήλωση στο ίδιο φύλο που συνδέεται με την απόρριψη ατόμων του άλλου ως σεξουαλικών συντρόφων. Δεν μπορεί να γίνει λόγος για κάτι τέτοιο στην ελληνική κοινωνία. Ο Σόλων τονίζει τον παροδικό χαρακτήρα της παιδεραστίας, όταν μιλάει για τις απολαύσεις του άντρα στη ζωή:

Πρώτα να ‘ναι παιδί κι όταν σημάνει η ώρα, τις ηδονές θα μάθει

απ’ τη γυναίκα,

κι όταν σε ηλικία φτάσει, μόνος του θα τη βρει τη λύση.

                                                   (Προς Φιλόκυπρον 33 f)

  Συνέχεια