Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ


kion1Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ: ΜΙΑ ΛΕΠΤΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ*

 

(το αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του M. Ι. Finley

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ»


I

«Κάθε θεωρία για τον ιμπεριαλισμό, που έχουν επινοήσει οι άνθρωποι, είναι συνέπεια της δεύτερης σκέψης τους. Αλλά οι αυτοκρατορίες δεν χτίζονται από ανθρώπους που ταράσσονται από δεύτερες σκέψεις».1

Αρχίζω με αυτή την αφοριστική διατύπωση, η αλήθεια της οποίας αποδείχτηκε με τη μελέτη των σύγχρονων ιμπεριαλισμών, ως αντίδοτο στην οικεία πρακτική του να αρχίζει μια συζήτηση για την Αθηναϊκή αυτοκρατορία με στόχους και κίνητρα και γρήγορα να γλιστράει σε τοποθετήσεις, ακόμη και σε θεωρία, πράγμα που συνεπάγεται ότι οι άνθρωποι, που δημιούργησαν και επέκτειναν την αυτοκρατορία, άρχισαν και αυτοί και μ’ ένα καθορισμένο ιμπεριαλιστικό πρόγραμμα και με θεωρίες του ιμπεριαλισμού. Ένα χτυπητό επίκαιρο παράδειγμα της τακτικής, που έχω στο νου μου, είναι η απόπειρα να χρονολογήσουμε έναν αριθμό Αθηναϊκών νόμων και ψηφισμάτων (ή να υποστηρίξουμε μια προτεινόμενη χρονολογία) σύμφωνα με αυτό, που θα μπορούσε να ονομαστεί ιμπεριαλιστικός τόνος. Αν (οι νόμοι) είναι «σκληροί», υποστηρίζεται, «μυρίζουν» Κλέωνα και θα έπρεπε να χρονολογηθούν στη δεκαετία του 420 π.Χ., και όχι στα χρόνια της «μετριοπαθέστερης» ηγεσίας του Περικλή, στις δεκαετίες του 440 ή 4302. Εφόσον το επιχείρημα δεν είναι κυκλικό, συνεπάγεται την ύπαρξη ενός αναγνωρίσιμου προγράμματος ιμπεριαλισμού, ή μάλλον δύο διαδοχικών και συγκρουόμενων προγραμμάτων, και αυτό χρειάζεται απόδειξη, και όχι εικασία.

Συνέχεια

Advertisements

Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ – ΠΛΑΤΩΝ


kion1Η θεωρία του κράτους

 

αντίστοιχο κεφάλαιο στο έργο του Bormann Karl

«ΠΛΑΤΩΝ»

 

1 Ίδρυση του κράτους και κάθαρση (Πολιτεία 369a-427c)

 

Κατά την παρουσίαση της θεωρίας του Πλάτωνα για το κράτος σημείο αναφοράς έχουμε την Πολιτεία. “Πολιτεία” –  λέξη που τις περισσότερες φορές μεταφράζεται ως “κρά­τος” –  σημαίνει τα ακόλουθα: σύνολο πολιτών, πολιτικό δικαίωμα, δημόσια δράση, διακυβέρνηση, μορφή διακυβέρνησης, πολίτευμα, κράτος με τη γεωγραφική έννοια (πρβ. Ε Gschnitzer στο: Lexikon der Alien Welt, σελ. 2390). Ο υπότιτλος “ἤ περί δικαίου” που προστέθηκε αργότερα υποδεικνύει το πραγματικό θέμα του έργου· το κράτος, η πόλις, χρησιμεύει ως παράδειγμα, στο οποίο θα παρουσιαστεί η δικαιοσύνη. Μετά από μερικές αποτυχημένες απόπειρες ορισμού στο πρώτο βιβλίο της Πολιτείας, που έλαβε το όνομα Θρασύμαχος (πρβ. παραπάνω, σελ. 49), οι συνομιλητές του Σωκράτη Γλαύκων και Αδείμαντος, αδέλφια του Πλάτωνα, του ζητούν να παρουσιάσει πιο πειστικά απ’ όσο πρωτύτερα την υπεροχή της δικαιοσύνης έναντι της αδικίας. Και οι δυο γίνονται υποστηρικτές της αντίπαλης μερίδας* σύμφωνα μ’ αυτή η δικαιοσύνη παρουσιάζεται στους λόγους τους ως επίπονη και βλαβερή, ενώ η αδικία ως επικερδές αγαθό.

Συνέχεια

Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ


 

kion1Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

 

ομώνυμο κεφάλαιο στο έργο της Janet Coleman

 

«ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ»

από την αρχαία Ελλάδα μέχρι τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους

 

 Λήψη του αρχείου

Διακόσια χρόνια ελληνικής δημοκρατίας

Οι Έλληνες δεν ήταν Γραικοί.1 Από τον 7ο αιώνα π.Χ. και μετά επικράτησε το όνομα Έλληνες, ενο) πιο πριν οι κάτοικοι του ελλαδικού χοίρου αυτοπροσδιορίζονταν ιός Αχαιοί. Αργείοι ή Δαναοί. Τον 5ο αιώνα π.Χ. ο ιστορικός Ηρόδοτος, χωρίς πιθανώς να έχει και ο ίδιος αμιγώς ελληνική καταγωγή και όντας υπήκοος της Περσικής αυτοκρατορίας, προσπάθησε να ορίσει τι σημαίνει να έχει κανείς συνείδηση της ελληνικότητάς του (το Ελληνικόν) με όρους κοινού αίματος, γλώσσας, θρησκείας και εθίμων.2 Ο Ηρόδοτος λέει επίσης στους αναγνώστες του ότι απορεί να ανιχνευθεί μια πρώιμη μορφή δημοκρατίας σε διάφορες ελληνικές πόλεις των αρχών του 5ου αιώνα π.Χ., οι οποίες υιοθέτησαν τη Λαϊκή εξουσία για να αντικαταστήσουν τις τυραννίες. Κι αν ακόμη τη δημοκρατία δεν την επινόησαν οι Αθηναίοι, θεωρήθηκε πως είχε ελληνική καταγωγή, παρότι έχουμε σημειώσει την άποψη ορισμένων ότι προϋπήρξαν της αθηναϊκής αρχαιότερες φυλετικές δημοκρατίες. Η δημοκρατία απέκτησε επίγνωση του εαυτού της και τελειοποιήθηκε ακόμη περισσότερο όταν την εισήγαγε στην Αθήνα ο Κλεισθένης το 508/7 π.Χ.,3 για να αναπτυχθεί στη συνέχεια μέσα από πολυάριθμες μεταρρυθμίσεις και να κορυφωθεί την περίοδο των λόγων του Δημοσθένη το 355-322 π.Χ. και την εποχή που ο Αριστοτέλης θα περιέγραφε το δημοκρατικό πολίτευμα εν γένει και την Αθηναϊκή Δημοκρατία ειδικότερα γύρω στο 330 π.Χ.

Συνέχεια

ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ


kion1Ελευσίνια μυστήρια

 

Τα Ελευσίνια Μυστήρια υπόσχονταν στους μυημένους ελπίδες για μια καλύτερη μοίρα στον Κάτω Κόσμο

 

Μ.Τιβέριος

καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

 

 

Τέτοια εποχή, τέλη Σεπτεμβρίου με αρχές Οκτωβρίου, οι αρχαίοι Αθηναίοι και γενικότερα ο αρχαίος ελληνικός κόσμος άρχιζαν τον πολυήμερο εορτασμό των Ελευσινίων Μυστηρίων, μιας από τις μεγαλύτερες γιορτές τους. H καρδιά της γιορτής κτυπούσε στην Ελευσίνα και ειδικότερα στο ιερό των μεγάλων θεοτήτων της, της Δήμητρος, θεάς της γεωργίας, και της κόρης της Περσεφόνης. H αρχή της λατρείας εδώ ανάγεται πιθανότατα στα μυκηναϊκά χρόνια και δεν αποκλείεται να ήλθε από τη γειτονική Βοιωτία, όπου οι παραπάνω θεότητες είχαν την εποχή αυτή μια σημαντική θέση, όπως μας βεβαιώνουν πρόσφατα ευρήματα. Με βάση τα στοιχεία που διαθέτουμε ως σήμερα τα Ελευσίνια Μυστήρια ξεπέρασαν το τοπικά σύνορα και άρχισαν να αποκτούν μια πανελλήνια εμβέλεια γύρω στο 600 π.X. Είναι χαρακτηριστικό ότι, αν και η Ελευσίνα είχε από παλιά ενσωματωθεί στο αθηναϊκό κράτος – και όχι μόλις στα τέλη του 7ου αι. π.X. όπως υποστηρίζουν πολλοί -, εντούτοις δεσπόζοντα ρόλο στα πράγματα του ιερού είχε η ελευσινιακή οικογένεια των Ευμολπιδών, μέλη της οποίας καταλάμβαναν τα σημαντικότερα ιερατικά αξιώματα.

Συνέχεια

ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΟΙ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ


kion1Οι κατήγοροι του Σωκράτη

 

Άν­να Κε­λε­σί­δου

 επίτιμης διευθύντριας Κέντρου Φιλοσοφίας Ακαδημίας Αθηνών,

 αντεπιστέλλοντος μέλους Ακαδημίας Μόσχας

Πρόλογος

 

Η Ιστορία είναι τραγική και γίνεται τραγικότερη όταν περνούν στις σελίδες της «εφιάλτες», «αχυράνθρωποι», «θρασυβουλοι», χάρη στη μολυβένια δύναμη της μετριότητάς τους που καταφέρνει να βλάπτει («ποιείν κακώς») τους άξιους «γεννήτορες» της πνευματικής ζωής· εκείνοι όμως μπαίνουν, όπως ακριβώς είναι («οίοι εισίν») στις σελί­δες της, υποδείγματα «εσαεί» αυτογνωσίας και ήθους1.

 

 

1. Πρόσωπο και προσωπεία

 

Μεταξύ 11 και 18 Μαρτίου του 399 π.Χ., στο δικαστήριο της Ηλι­αίας2 αρχίζει και τελειώνει μέσα στην ίδια μέρα η δίκη του εβδομη-ντάχρονου Σωκράτη «Σωφρονίσκου, Αλωπεκήθεν» .

Οι δικαστές κάθονται στα έδρανά τους, αφού έδωσαν τον καθιε­ρωμένο όρκο, με έμφαση στη διαβεβαίωση ότι θα ψηφίσουν απο­κλειστικά για το αντικείμενο της δίκης (αρχή η οποία δεν τηρήθηκε στη συνέχεια).

Παγεροί, «θρασυβουλοι» (με την ετυμολογική σημασία του όρου, της θρασείας βουλής), εμφανίστηκαν και κάθισαν, σε μικρό κάθισμα ο καθένας, οι κατήγοροι του Σωκράτη: ο Μέλητος «νέος και αγνώς», «τετανόθριξ και ου πάνυ ευγένειος, επίγρυπος»3 – όπως τον περιγράφει ο Πλάτων στον Ενθύφρονα (3b) -, που είχε καταθέσει την γραφήν ασεβείας* και πρώτος πήρε τον όρκο, ο Ανυτος και ο Λΰκων, που προσήλθαν ως συνήγοροι του. Ο τελευταίος, επειδή φοβόταν τις συνέπειες από πιθανή αποτυχία (τον κίνδυνο να καταδικαστεί «σε πρόστιμο χιλίων δραχμών», Πλάτων, Απολογία 36 b), «αν η καταγγε­λία του έπαιρνε ψήφους λιγότερες από ένα πέμπτο του συνόλου των 501 δικαστών που συγκροτούσαν την Ηλιαία κατά την εκδίκαση της υπόθεσης»,5 είχε διαλέξει τον Μέλητο, προκειμένου να αναλάβει αυ­τός τους κινδύνους από την κατηγορία κατά του Σωκράτη.

Συνέχεια