«ΠΡΩΤΟΝ ΚΙΝΟΥΝ ΑΚΙΝΗΤΟΝ» ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ


kion1«ΠΡΩΤΟΝ ΚΙΝΟΥΝ ΑΚΙΝΗΤΟΝ» ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΤΗΤΑ

ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ:

ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ*

 

Παράρτημα στο έργο του

«ΑΤΙΟΤΗΤΑ,

η θεμελιώδης έννοια της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης»

 

Δημ. Ζ. Ανδριόπουλος

 

Το κινοῦν ἀκίνητον είναι μία διφορούμενη αριστοτελική έννοια. Γι’ αυτό και δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι προτάσεις που διατύπωσαν οι μελετητές του Αριστοτέλη σχετικά με το νόημα που πρέπει να αποδοθεί στην έννοια αυτή παρουσιάζουν σημαντική απόκλιση. Στο ένα άκρο υπάρχει η άποψη για μία κατά γράμμα ερμη­νεία, σύμφωνα με την οποία το κινοῦν ἀκίνητον είναι ο αριστοτελικός θεός. Στο άλλο άκρο αναπτύσσεται μία περισσότερο «μεταφορική» άποψη. Σύμφωνα μ’ αυτή οι λέξεις του Αριστοτέλη δεν ερμηνεύονται κυριολεκτικά και το κινοῦν ἀκίνητον θεωρείται μία εξήγηση για j την εύτακτη κίνηση που συναντούμε στο σύμπαν: εδώ το κινοῦν ἀκίνητον ερμηνεύεται ως μία ἀρχή ή σύστημα νόμων που διέπει την παγκόσμια αλλαγή. Ο Sir David Ross είναι αυτός που κατεξοχήν υποστηρίζει την κατά γράμμα ερμηνεία, ενώ ο John Herman Randall Jr. τη «μεταφορική» ερμηνεία[1]. Πιθανότατα καμία από τις δύο αυτές ερμηνείες δεν μπορεί να εδραιωθεί με ασφάλεια. Πιστεύουμε, όμως, ότι οι μαρτυρίες των κειμένων βαρύνουν υπέρ της δεύτερης ερμηνείας και η απόδειξη ακριβώς της πεποίθησης αυτής αποτελεί το σκοπό μας στην παρούσα μελέτη.

Ο Αριστοτέλης συζητά το κινοῦν ἀκίνητον σε διάφορα έργα του (ιδιαίτερα στα Φυσικά και στο Περί ουρανού), αλλά ο κύριος σχολιασμός της έννοιας περιλαμβάνεται στο βιβλίο A’ των Μετά τα φυσικά. Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε εξ αρχής ότι το κινοῦν ἀκίνητον δεν είναι ανάλογο με τον θεό του Χριστιανισμού ή του Ισλάμ ή οποιουδήποτε άλλου θεϊστικού συστήματος· στην πραγματικότητα δεν είναι σε καμία περίπτωση ένας δημιουργός. Βέβαια, ορισμένοι μεταγενέστεροι σχολιαστές (λ.χ. ο Θωμάς Ακινάτης) πρότειναν μια τέτοια ερμηνεία για το κινοῦν ἀκίνητον του Αριστοτέλη, αλλά με τον τρόπο αυτό – αναφέρει ο Randall – μιλούν «διπλή γλώσσα»[2].

Συνέχεια

Advertisements