ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ ΣΤΟΝ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ


kion1Η ιστοριογραφική σκέψη και μέθοδος στον Θουκυδίδη

                                                                                      Γεώργιου Τσερεβελάκη

Η ιστοριογραφία ως επιστήμη καταγράφει την εξέλιξη της ανθρώπινης πορείας μέσα στους αιώνες με απώτερο σκοπό την γνώση που θα προέλθει από τη σπουδή της. Προκαλεί τον άνθρωπο να διαβάσει, να εντρυφήσει και χρησιμοποιώντας το κριτικό του πνεύμα, να καταλήξει σε συμπεράσματα για το παρελθόν.

Βεβαίως, δεν είναι δυνατόν να παραβλεφθεί ο διδακτικός χαρακτήρας της Ιστορίας, ο οποίος υπηρετεί τον ίδιο τον σκοπό του ιστορικού: Η διάθεσή του να αφήσει το έργο του παρακαταθήκη στους νεώτερους για να γνωρίσουν το παρελθόν και να ωφεληθούν γνωστικά και αισθητικά.

Θεμελιώδες στοιχείο της ιστοριογραφίας είναι δηλαδή η ωφέλεια που προκύπτει από τη μελέτη της Ιστορίας. Ο πρώτος συγγραφέας που συνέλαβε και υλοποίησε συστηματικά τις επιστημολογικές αρχές στην συγγραφή της Ιστορίας, ήταν ο αρχαίος ιστορικός Θουκυδίδης. Στο έργο του, “Ιστορίαι”, εντοπίζεται συμπυκνωμένη η παραπάνω ιστοριογραφική αντίληψη για τον σκοπό της Ιστορίας στην επιρρηματική φράση “κτήμα εσαεί” (Ι, 22). Διάθεση του ιστορικού είναι να διδάξει και επιπλέον να ωφελήσει τους αναγνώστες του κατά τρόπο ώστε αυτοί να αντιληφθούν τον ρουν των γεγονότων και να αντιδιαστείλουν την εποχή τους μ’ αυτή που περιγράφεται.

Συνέχεια

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ, ΓΙΑ ΟΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΕΝΟΣ ΓΙΑΤΡΟΥ


kion1«Θουκυδίδης, για όλα και για πάντα με τα μάτια ενός ιατρού»

 

Ομιλία στον Αττικό Πνευματικό Όμιλο Γλυφάδας

Πέμπτη, 15 Μαρτίου 2012

ΔΡ. Νίκος Ερ. Ιωάννου

Καρδιολόγος

 

«Θουκυδίδης για όλα και για πάντα με τα μάτια ενός ιατρού»

 

Ο τίτλος της ομιλίας μπορεί να φαντάζει υπερβολικός και εξωπραγματικός αν ερμηνευθεί κατά λέξιν. Ξεκίνησα αυτή την περιήγηση-περιπέτεια στην Ιστορία του Θουκυδίδη ή Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου ενθυμούμενος την γοητεία που ήσκησε επάνω μου η ανάλυση του Επιταφίου του Περικλέους, στα μαθητικά μου χρόνια. Η βιωματική συνύπαρξη με καθεστώς και συνθήκες πολέμου, πρακτικώς σε όλη τη διάρκεια της ζωής μου, δεν στερείται επίσης σημασίας γι’ αυτή την αναζήτηση.

Τηλεγραφικά θα μπορούσε κανείς να πει, ότι ο Θουκυδίδης που γεννήθηκε περί το 460 κι έζησε μέχρι το 399 π.Χ αφιέρωσε τη μισή του ζωή στον πόλεμο Αθηνών-Σπάρτης που διήρκεσε 27 χρόνια (431-404). Τον 7οχρόνο της συρράξεως ήταν στρατηγός αλλά καθηρέθη και εξορίσθη διότι απέτυχε να σώσει την Αμφίπολη από τον Σπαρτιάτη στρατηγό Βρασίδα.

Να όμως που αυτή η ταπεινωτική αποστρατεία απετέλεσε την αφορμή για την ανάδειξη του μεγαλύτερου ίσως ιστορικού της ανθρωπότητος, που έβαλε την σφραγίδα του στην καταγραφή και ερμηνεία του φαινομένου του πολέμου. Η πρωτοτυπία του έγκειται στο ότι, εκτός από τις λεπτομέρειες των πολεμικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, καταγράφει παράλληλα τις ιδέες και τα επιχειρήματα που διαμορφώνουν την διπλωματία και τις σχέσεις μεταξύ των πόλεων κρατών και των συμμάχων τους καθώς και την καλή ή κακή έκβαση στρατιωτικών σχεδίων και στρατηγικών. Πάνω απ’ όλα όμως, αναδεικνύει με εντυπωσιακή καθαρότητα την προσωπικότητα των πρωταγωνιστών, αλλά και των ανωνύμων ανθρώπων, καθώς και την επίπτωση που έχει πάνω τους, αλλά και στις κοινότητες, ο πόλεμος.

Θα προσπαθήσω να δείξω ότι ανάλογα φαινόμενα έχουμε και σε άλλες εκδηλώσεις και εκφάνσεις της ζωής, αιτιολογώντας το «για όλα και για πάντα» του τίτλου.

Συνέχεια

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ


kion1Θουκυδίδης και ιατρική πρακτική

Του δρος Νίκου Ερ. Ιωάννου,
Καρδιολόγου

Ο Θουκυδίδης θεωρείται από πολλούς ο µμεγαλύτερος ιστορικός που έζησε ποτέ. Έργο του, η εξιστόρηση του 27ετούς πολέµου (431-404) µμεταξύ Αθήνας και Σπάρτης. Μία από τις µμεγαλύτερες συνεισφορές του στην κατοπινή ιστοριογραφία ήταν η διάκριση µεταξύ βαθύτερων και επιφανειακών αιτίων του πολέµου. Ο Werner Jaeger υποστηρίζει ότι ο Θουκυδίδης δανείστηκε την ιδέα του περί του αιτίου από την ιατρική επιστήµη. Στις αρχές της αρχαίας ελληνικής ιατρικής γίνεται για πρώτη φορά η διάκριση µεταξύ των πραγματικών αιτίων και των συμπτωμάτων µιας ασθένειας.

Κάθε φορά που εκδηλώνεται µια νόσος ξεσπά ένας πόλεµος, άλλοτε µικρός και άλλοτε µεγάλος. Η νόσος είναι ο εισβολέας, ενώ ο ασθενής είναι αυτός που δέχεται την επίθεση. Όταν ο επιτιθέµενος είναι µικρής ισχύος και ο αµυνόµενος ισχυρός, η νόσος µπορεί να παρέλθει χωρίς ιδιαίτερες επιπτώσεις. Όταν όµως τα πράγµατα είναι σοβαρά και δύσκολα, ο ιατρός καλείται να παίξει έναν ρόλο που δεν διαφέρει από τον ρόλο του στρατηγού στην πρόληψη, την πρόβλεψη ή τον σχεδιασµό και την διεξαγωγή του πολέµου.

Συνέχεια

Η ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΟΥ ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΩΣ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΔΙΕΘΝΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ


 

kion1Η ανάλυση του Θουκυδίδη

ως το παράδειγμα της θεωρίας διεθνών σχέσεων

 

Δήμος Αλίμου – ημερίδα για τον Θουκυδίδη – 19.3.2010

 

Παναγιώτης Ήφαιστος

Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων-Στρατηγικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Πειραιώς

 

 

Ένας επιστημονικός κλάδος θεμελιώνεται όταν είναι προικισμένος τόσο με ένα πλέγμα θεμελιωδών γενικών νόμων (το επιστημονικό Παράδειγμα) όσο και με αξιόπιστα θεωρητικά εποικοδομήματα (τις επιμέρους θεωρίες).

Επιστημονική επανάσταση έχουμε, όπως συνηθίζουμε να γράφουμε, όταν αυτοί οι γενικοί νόμοι πάψουν να υπάρχουν.

Στην περίπτωσή μας, το Θουκυδίδειο Παράδειγμα θα χάσει μέρος της αιτιολογικής του συνάφειας μόνο αν υπάρξει μια αδιατάραχτη παγκόσμια ανθρωπολογική δομή και κατ’ επέκταση δυνατότητες ύπαρξης μιας νομιμοποιημένης παγκόσμιας εξουσίας.

Το ίδιο ισχύει αν υπάρξουν μη ηγεμονικές κοσμοσυστημικές δομές, για παράδειγμα, αν αναπτύσσονταν  πνευματικές, υλικές και διοικητικές δομές παρόμοιες με αυτές της Βυζαντινής Οικουμένης, σύμφωνα όμως με τις προϋποθέσεις του σύγχρονου εθνοκρατοκεντρικού διεθνούς συστήματος, δηλαδή, σύμφωνα με τα τετελεσμένα των διακρατικών σχέσεων όπως εξελίχθηκαν μετά την Συνθήκη της Βεστφαλίας.

Συνέχεια

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ


kion1Πελοποννησιακός πόλεμος

Η ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς

  Τα αποτελέσματα του Πελοποννησιακού πολέμου

  Λήψη του αρχείου

KEIMENO: Ευθυμία Δ. Σκαπέτη, Φιλόλογος, Εκπαιδευτικός

Δημοσιεύτηκε στη «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ», Μάρτιος-Απρίλιος 2010

 

 

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΣΤΟΥΣ ΑΙΓΟΣ ΠΟΤΑΜΟΥΣ – ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΓΕΓΟΝΟΤΑ

 

Η ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς (405 π.Χ.) είναι αυτή που καθόρισε την έκβαση του πολυετούς και σκληρού εμφυλίου πολέμου της ελληνικής αρχαιότητας, του Πελοποννησιακού πολέμου, μετά την οποία ακολούθησε η πολιορκία και η άλωση της Αθήνας από τους Σπαρτιάτες. Οι Αιγός ποταμοί είναι αρχαία κωμόπολη στην ανατολική Θράκη στη χερσόνησο της Καλλίπολης απέναντι από τη Λάμψακο και ομώνυμος ποταμός διέρχεται στην περιοχή, κοντά στις εκβολές του οποίου, στον όρμο των Αιγός ποταμών όπου είχαν προσορμίσει οι Αθηναίοι, έλαβε χώρα η σημαντικότατη ναυμαχία. Οι πιο αξιόπιστες και οι πληρέστερες των πληροφοριών για αυτό το σημαντικό γεγονός προέρχονται από τον Ξενοφώντα, το συνεχιστή, όσον αφορά τον πόλεμο αυτό, του μεγάλου ιστορικού Θουκυδίδη.

Σύμφωνα με τον Ξενοφώντα τον Αθηναίο, τον Έλληνα ιστορικό, στο έργο του «Ελληνικά», ο οποίος αναφέρεται και στον Πελοποννησιακό πόλεμο ολοκληρώνοντας την αφήγηση του που άφησε ημιτελή ο Θουκυδίδης, και στο 2° Βιβλίο του από τα 7 Βιβλία, κατά το μεταγενέστερο χωρισμό του έργου σε «Βιβλία», d αυτόν το μεγάλο πόλεμο της αρχαίας ελληνικής ιστορίας, Αθηναίοι Σπαρτιάτες ακολουθούσαν μια πα-νηλη πορεία συγκρούσεων και επιθετικών κινήσεων και λεηλασιών κατά μήκος των παραλίων της Μικράς Ασίας. Προχωρούσαν σταδιακά από το νότο προς το βορρά. Και οι δυο αντιμαχό­μενες πλευρές διέθεταν και συμμαχικά στρατεύματα.

Συνέχεια