Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ


kion1Η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών

της Εκκλησίας του Δήμου

 

ΠΗΓΗ: Η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών της εκκλησίας

 

 

Η αποτελεσματικότητα των διαδικασιών της Εκκλησίας

 

Προκειμένου να εξασφαλιστεί ο δημοκρατικός χαρακτήρας των συνελεύσεων του βασικότερου πολιτειακού σώματος, ο επιστάτης1 οριζόταν με κλήρο. Από το γεγονός ότι θα ήταν και πρόεδρος της Βουλής2 συμπεραίνεται πως οι Αθηναίοι προτιμούσαν την κυριαρχία των δημοκρατικών διαδικασιών παρά των προσωπικών δεξιοτήτων. Με αυτόν τον τρόπο μειωνόταν σημαντικά ο κίνδυνος εκλογής προέδρου ικανού να επηρεάσει αντιδημοκρατικά την Εκκλησία.

Η ψηφοφορία ήταν το δημοκρατικό μέσο για τη λήψη των αποφάσεων. Αυτό δε σημαίνει ότι η ενημέρωση εξασφάλιζε την εντιμότητα στην πληροφόρηση. Μπορούσε κάλλιστα να κυριαρχήσει η παραπληροφόρηση έτσι ώστε οι αποφάσεις που τυχόν να ληφθούν να καταστούν λανθασμένες ή ακόμη και μοιραίες3. Επομένως, το ερώτημα που προκύπτει είναι αν σε τελική ανάλυση η Εκκλησία του Δήμου ήταν ένας πετυχημένος θεσμός ή όχι.

Συνέχεια

Advertisements

Η ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΝΙΚΙΑ


kion1Η επιστολή Νικία (7.8-16)    

 

(ομώνυμο υποκεφάλαιο του έργου της,

Ο ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ)

 

Emily Greenwood 

                                                           

Όπως ομολογεί ο ίδιος ο Θουκυδίδης, δεν μπορούσε να ανασυνθέσει τους λόγους όπως ακριβώς εκφωνήθηκαν, λόγω ατελούς ανάμνησης των συγκεκριμένων λέξεων, τόσο από αυτόν όσο και από τους πληροφοριοδότες του. Αυτό τον οδηγεί στον συνδυασμό του δικού του σχολιασμού με την ουσία όσων οι ομιλητές είπαν. Στο 7.8-16, ο Θουκυδίδης μάς δείχνει, μέσω της επιστολής του Νικία, με τι θα έμοιαζε η ακριβής αναφορά της επιχειρηματολογίας κάποιου· είναι αξιοσημείωτο ότι η ιδέα της ακριβούς μεταφοράς βασίζεται στον γραπτό λόγο. Η λογική που ο Θουκυδίδης αποδίδει στον Νικία, στο 7.8.2, θεωρεί τον γραπτό λόγο ως το μόνο μέσο που επιτρέπει σε κάποιον να μεταδώσει τις ιδέες του με ακρίβεια σε απόν ακροατήριο. Εξάλλου, η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Θουκυδίδης, στο 7.8-16, απηχεί τη δήλωσή του, στο 1.22.1-2, για τη δυσκολία ανασύνθεσης ομιλιών και επομένως λειτουργεί σαν ειρωνικό σχόλιο για το σχετικό κύρος του προφορικού λόγου και του γραπτού λόγου στην Ιστορία του Θουκυδίδη[1]. Ακόμη, η επιστολή του Νικία πλάθεται με την επιπλέον ειρωνεία ότι αυτό το υποτιθέμενο «αντίγραφο» όσων έγραψε ο Νικίας, είναι προφανούς αντικείμενο παρόμοιας διεργασίας αφηγηματικού αυτοσχεδιασμού, όπως και οι λόγοι (τόσο οι σε ευθύ όσο και οι σε πλάγιο λόγο). Αξίζει να σημειωθεί πως ο Θουκυδίδης παρουσιάζει το κείμενο της επιστολής με μορφή λόγου, που διαβάζεται μεγαλόφωνα από γραμματέα της αθηναϊκής συνέλευσης[2]: «Ο γραμματέας της πόλης ανέβηκε στο βήμα και διάβασε στους Αθηναίους την επιστολή, που αποκάλυπτε τα ακόλουθα πράγματα» (7.10)· ο γραμματέας λοιπόν αρθρώνει τις σκέψεις και τις συμβουλές του Νικία. Όπως σχολιάζει ο Γουέστλεϊκ (Westlake), «[ο Θουκυδίδης] πιθανώς είχε δει αντίγραφό της (ενν. της επιστολής του Νικία]· αλλά επέλεξε να παρουσιάσει στους αναγνώστες του τη δική του παραλλαγή, σχεδιασμένη να επιτελέσει την ίδια αποστολή με τις δημηγορίες του (…] είναι καθο- δηγητική και αποκαλυπτική όσο και οποιαδήποτε δημηγορία»[3].

Συνέχεια

ΤΟ ΤΡΑΓΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟ ΤΩΝ ΜΗΛΙΩΝ


kion1Το τραγικό στοιχείο στον «διάλογο των Μηλίων» *

 

Απόσπασμα από το έργο

 της Emily Greenwood

«Ο ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ και η διαμόρφωση της ιστορίας»

 

Η ειρωνικότερη για τον ισχυρισμό αυτό εξέλιξη παρουσιάζεται στο 5.90, όπου οι αντιπρόσωποι των Μηλίων λένε στους Αθηναίους ότι η πτώση τους θα επέφερε τα μεγαλύτερα αντίποινα και θα χρησίμευε σε άλλους σαν παράδειγμα. Εδώ το λεξιλόγιο των Μηλίων θυμίζει γλώσσα τραγωδίας, συγκεκριμένα την εικόνα της τραγικής πτώσης (σφάλλω) και εκδίκησης (τιμωρία). Για να μην υστερήσουν σε επιχειρήματα, οι Αθηναίοι το ανταποδίδουν στους Μηλίους λέγοντας πως το γεγονός ότι οι Μήλιοι τους μισούν είναι για τους υπηκόους τους σαφές παράδειγμα («απόδειξη») της δύναμής τους (δυνάμεως) (5.95).[1] Αυτός ο αλαζονικός κομπασμός που χρησιμοποιεί του Μηλίους ως παράδειγμα της δύναμής τους, αποσαφηνίζει μια λανθάνουσα τάση του Επιτάφιου, ενώ η περιφρόνηση της προειδοποίησης των Μηλίων, για τον κίνδυνο που διατρέχουν να γίνουν αρνητικό παράδειγμα, αποδεικνύει πως οι Αθηναίοι είναι τυφλοί στην τροχιά του πολέμου που χάραξε για τον αναγνώστη ο Θουκυδίδης. Θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι το 5.90 υπενθυμίζει το χωρίο 2.65. 11-12, όπου ο Θουκυδίδης προϊδεάζει σαφώς τους αναγνώστες (προληπτική αποκάλυψη) για την τελική ήττα των Αθηναίων και χρησιμοποιεί το ρήμα σφάλλω («σκοντάφτω», «κάνω κάποιον να πέσει») για να αναφερθεί στην πτώση τους – το ίδιο ρήμα που χρησιμοποιούν οι αντιπρόσωποι των Μηλίων, προβάλλοντας την υποθετική πιθανότητα της πτώσης των Αθηναίων. [2]


[1] Μεταφράζοντας το παράδειγμα ως «απόδειξη», ακολουθώ τον Hornblower (1994β, 106). Όμως νομίζω ότι υπερτονίζει  τη διάκριση μεταξύ «απόδειξης» και «παραδείγματος». Για τη χρήση του όρου παράδειγμα εδώ, δες Morrison 2000, 138 σημ. 61. Γενικότερα ο Morrison προσφέρει άριστη εξέταση του επεισοδίου της Μήλου ως ιστορικού μαθήματος: «οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Αθηναίων και Μηλίων έγιναν είδος κριτηρίου γνώσεων γιατον αναγνώστη, το οποίο ερευνά πόσα έμαθε ο αναγνώστης, με το διάβασμα πέντε βιβλίων»(119). Η Kallet (2001, 9-20) υποστηρίζει ότι ο διάλογος της Μήλου αμφισβητεί συμβατικά αξιώματα για την εκτίμηση και την επίδειξη ισχύος. Δες ibid,. 17-18, για σχόλιο στο τρέχον χωρίο.

[2] Για τη σημασία του ρήματος σφάλλω στον Θουκυδίδη, δες Hornblower 2004, 351-2.

 

*Ο τίτλος του αποσπάσματος – σχολίου ανήκει στον αναρτήσαντα

Το «γνῶθι σαὐτόν»


kion1Το «γνῶθι σαὐτόν» – Σωκράτης

 

   Μιλάμε συχνά για αυτογνωσία και «γνώθι σαυτόν». Θα επιχειρήσομε να δούμε από πιο κοντά το περιεχόμενο τους. Ας σημειώσομε πρώτα ότι για τον Σωκράτη, που στράφηκε από τη φύση στον άνθρωπο, ήταν φυσικό να πάρει για οδηγό του το δελφικό παράγγελμα «γνώθι σαυτόν».

Δυο πράγματα ενδιαφέρει να δούμε ως προς αυτό:

 

  Α) με ποια πορεία έφτασε ο Σωκράτης στην αυτογνωσία και

  Β) ποιο «είναι » του ανθρώπου ανακάλυψε.

 

    Πολύτιμος βοηθός μας για το πρώτο είναι πάλι η πλατωνική «Απολογία», για το δεύτερο μαζί μ’ αυτήν και τα «Απομνημονεύματα» του Ξενοφώντος.

    Αφορμή για την πορεία προς την αυτογνωσία στάθηκε, ο χρησμός που έδωσε το δελφικό μαντείο στο φίλο και μαθητή του Σωκράτη το Χαιρεφώντα. 1

Συνέχεια

Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ


kion1Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

 

της Μ. Μεταξά

 

 Ὅσῳ γάρ αὐτίτης καί μονώτις εἰμί,

            φιλομυθότερος γέγονα[1].

 

Όσο πιο απομονωμένος είμαι, όσο πιο μόνος με τον εαυτό μου,

τόσο πιο φλύαρος γίνομαι.

Αριστοτέλης 

            Εξόριστος στη Χαλκίδα, απομονωμένος από τους «συμφιλοσοφούντας» αλλά νιώθοντας το ασίγαστο πάθος του ερευνητή-πανεπιστήμονα, ο Αριστοτέλης σε επιστολή που αποστέλλει στον πιστό του φίλο Αντίπατρο περιγράφει την ψυχολογία στην οποία έχει περιέλθει.

«Τόσο πιο φλύαρος γίνομαι μέσα στην απομόνωσή μου». Χωρίς παραδοξολογίες, χωρίς φληναφήματα και μωρολογίες το έργο του Αριστοτέλη είναι «φλύαρο». Είναι φλύαρα  ευφυές μα ικανό να φωτίσει το έρεβος των επερχόμενων αιώνων, παραμένοντας ταυτόχρονα ακμαίο και συνακόλουθο της διανοίας που το παρήγαγε.   Η Γνώση η ίδια, η γνώση για τη γνώση, αυτή που μας δίνει ο στοχασμός πάνω στην πλατιά πραγματικότητα στο κέντρο της οποίας παραμένει το ανθρώπινο λογικό, για το Σταγειρίτη φιλόσοφο αποτελεί τη βάση και το τεκμήριο της φιλοσοφικής σκέψης.

Συνέχεια