Η ΑΝΕΞΙΤΗΛΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ


kion1Η ανεξίτηλη πολιτιστική κληρονομιά του Αριστοτέλη

 

της Δήμητρα Σφενδόνη-Μέντζου

            καθηγήτρια Φιλοσοφίας της Επιστήμης στο ΑΠΘ.

Ο «δάσκαλος των σοφών» και η Ημέρα της Ευρώπης

  Όλοι οι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης γιορτάζουμε σήμερα, 9η Μαΐου, την «Ημέρα της Ευρώπης». Παράλληλα, νωπή στις σελίδες του Τύπου είναι η είδηση ότι ο υπουργός Πολιτισμού κ. Αντώνης Σαμαράς ανακοίνωσε την απόφαση του υπουργείου να διασώσει και να προβάλει το Λύκειο του Αριστοτέλη , δεκατρία χρόνια μετά την αποκάλυψή του από την αρχαιολογική σκαπάνη. Πρόκειται για ένα έργο πνοής, το οποίο έχει εξαιρετική σημασία.

Ίσως, βέβαια, τα δύο γεγονότα στα οποία αναφέρθηκα να φαίνονται εκ πρώτης όψεως ασύνδετα. Αν το σκεφθούμε όμως, δεν υπάρχει ίσως πιο κατάλληλη ευκαιρία για να ανακαλέσουμε στη μνήμη μας, την ημέρα αυτή, τη βαθιά συγγένεια που συνδέει τον Αριστοτέλη με την Ευρώπη και την πολιτιστική της κληρονομιά· για να αναλογισθούμε ως έλληνες και ως ευρωπαίοι πολίτες ότι αυτό που μας ενώνει με την Ευρώπη δεν είναι μόνον όσα ιδιαίτερα σημαντικά ακολούθησαν μετά τη Συνθήκη της Ρώμης το 1957, όπου μπήκαν οι βάσεις της σημερινής Ενωμένης Ευρώπης που έχει θέσει ως στόχους της την προάσπιση της ασφάλειας και των δημοκρατικών θεσμών των κρατών-μελών και τη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου πολιτικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών και άλλων συντεταγμένων. Τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή, όσο ποτέ άλλοτε, να αναλογισθούμε ότι αυτό που μας ενώνει με την Ευρώπη είναι επίσης η κοινή πολιτιστική κληρονομιά, που μας πάει πίσω 2.500 χρόνια: στην αρχαία Ελλάδα, τη χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία και τον φιλοσοφικό στοχασμό.

Συνέχεια

Advertisements

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΜΙΑΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑΣ


 

kion1ΑΦΕΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ΜΙΑΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ

ΓΝΩΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

( Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «ΔΕΥΚΑΛΙΩΝ»,  τόμ. 3, Αρ. 11 (1974): Προσωκρατική φιλοσοφία)

 

Μύρτώ Δραγώνα-Μονάχου

 Τὸ πρόβλημα(1)

 

Μποροῦμε νὰ μιλάμε γιὰ μία κοινὴ γνωσιοθεωρία τῶν Προσωκρατικῶν, καί, κυρίως, ἐπιτρέπεται νὰ μιλάμε γιὰ μία γνωσιοθεωρία τῶν Προσωκρατικῶν; Γιὰ νὰ προχωρήσουμε περισσότερο, μποροῦμε νὰ μιλᾶμε γιὰ γνωσιοθεωρία πρὶν ἀπὸ τὸν Κ,αρτέσιο ἡ καὶ τὸν Κάντ;

Οἱ Προσωκρατικοὶ διακρίνονται γιὰ τὴν πρωτόγνωρη περιέργειά τους μπρὸς στο θαῦμα τοῦ κόσμου, πού ἀποφασίζουν νὰ κοιτάξουν κατάματα, ξεσκίζοντας τὸν πέπλο τοῦ μύθου. Ὁ στοχασμὸς τους ἀναβλυζει ἀπὸ κοινὲς πηγὲς καὶ ἡ φιλοσοφικὴ τους ἐγρηγορση διαπνέεται ἀπό τὸν ἴδιο σκοπό: τὴν ἀναζητήση μιᾶς πρώτης ἀρχῆς πέρα ἀπό τὸν κόσμο τῶν φαινομένων.(2) Παράλληλα μὲ τὴν ἐκλογίκευση τοῦ μύθου προσπαθοὺν νὰ ἐκλογικεύσουν καὶ τή φυσική πραγματικότητα, νὰ ἐξηγήσουν τή γένεση καὶ τή φθορά, μ’ ἕνα λόγο νὰ ἐρμηνεύσουν τὸ πρόβλημα τῆς μεταβολῆς καὶ τῆς μετάπτωσης τῶν πολλῶν ἀπὸ τὸ ἕνα. Ἡ ἐκρηκτικη ὅμως ἀτομικότητά τους δὲν μπορεῖ εὔκολα νὰ χωρέση σὲ μιά, ἔστω καὶ γενική, κοινὴ θεωρήση. Μπορεῖ νὰ ἀντιμετώπισαν τὰ ἴδια προβλήματα, νὰ ἀναρωτήθηκαν τὰ ἴδια ἐρωτήματα, ὅμως οἱ ἀπαντήσεις πού ἐδῶσαν ἦταν διαφορετικές. Ὁ στοχασμὸς τοῦ καθενὸς προχωρεῖ διαλεκτικὰ στή σκέψη τῶν προγενεστέρων καὶ τῶν συγχρόνων του.(3) Ἔτσι εἶναι δυσκολο ἄν ὄχι ἀδύνατο νὰ μιλήση κανεὶς ἱκανοποιητικὰ γιὰ μιὰ γνωσιολογία τῶν Προσωκρατικὼν γενικῶς, ἔστω κι ἄν δὲν εἰσχωρήση στίς λεπτομέρειες. Ἴσως γιὰ τή γνωσιολογία τῶν φιλοσόφων πού στὰ ἀποσπὰσματὰ τους ἀνιχνεύονται σχετικά, ἔστω καὶ πενιχρά, στοιχεῖα: ὅπως στὸν Ξενοφάνη, τὸν Ἡράκλειτο, τοὺς Ἐλεάτες, τὸν Ἐμπεδοκλῆ, τὸν Ἀλκμαίωνα, τὸν Δημοκριτο.

Συνέχεια