Η ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ


kion1Η διαφάνεια και οι αρχαίοι

  Η λέξη υπουργός σημαίνει βοηθητικός εργάτης – χειρώναξ!

Ετσι θα θέλαμε και τους δικούς-μας Υπουργούς

Θ. Π. ΤΑΣΙΟΣ

ομότιμου καθηγητή του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου.

1. Τώρα που πάει καλά η μεγάλη Έκθεση για την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία (στην «Τεχνόπολη», Πειραιώς 100), αξίζει να απομονώση κανείς μερικές απ’ τις «παράξενες» πλευρές της κοινωνικής ζωής στην αρχαία Ελλάδα – όπως υποδηλώνονται και στην Έκθεση.

Τέτοια είναι λόγου χάρη η μανία των Αρχαίων να αποτυπώνουν στην πέτρα όλα τα συμβατικά στοιχεία κατασκευής των δημοσίων έργων. Εδώ είναι που «ό,τι γράφει, δέν ξεγράφει» – τέρμα τα σβησίματα κι οι πονηρές διορθώσεις: Οι αρχαίες επιγραφές που εκτίθενται στο Γκάζι είναι ένα περιβόλι διαχειριστικής διαφάνειας!

Συνέχεια

Advertisements

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ


kion1Οι αρχαίοι για το περιβάλλον

 

Θεοδόση Π. Τάσιου

ομότιμου καθηγητή του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου.

1. Επειδή τις μέρες αυτές δίνεται η εντύπωση οτι η Ιστορία δέν μας δίδαξε σπουδαία πράγματα (πώς αλλιώς να εξηγήσεις την «στασιασιολαγνεία» των δημοσιολόγων-μας), είπα κι εγώ να αλλάξω αντικείμενο, και να αναφερθώ στην ιστορία ενός προβληματισμού ευρύτερης σημασίας στον οποίον επίσης δέν διακρινόμαστε για σπουδαία επιτεύγματα. Εννοώ τον περιβαλλοντικό προβληματισμό, στον οποίο περιλαμβάνεται και η νεοελληνική σκουπιδοφιλία, η ένταση (αντί για μείωση) εκπομπών ρύπων στον αέρα και στους ασωπούς μας, το ασίγαστο μίσος κατά της αιολικής ενέργειας κλπ.

Συνέχεια

Η ΗΘΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΪΚΗΣ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ


kion2.jpgΗ ηθική της Αρχαϊκής και Κλασικής εποχής*

Μυρτώ Δραγώνα – Μονάχου

    Ο ελληνικός ηθικός στοχασμός αποτελεί τη μόνη εξω-χριστιανική καταβολή της Δυτικής ηθικής σκέψης. Η ηθική φιλοσοφία, όπως και η φιλοσοφία γενικά, θεμελιώθηκε από τους Έλληνες, όταν ο πολιτισμός της τιμής και της «αιδούς» με τις ανταγωνιστικές αξίες του άρχισε να δίνει τη θέση του στον πολιτισμό της «δίκης» και τις συνεργασιακές αξίες με την αφύπνιση της ηθικής ευθύνης και τον κλονισμό της θεονομικής ετερονομίας4.

Συνέχεια

ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ


kion1ΑΡΙΣΤΑΡΧΟΣ ΚΑΙ ΗΛΙΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΣ

 

Μία νέα εκτίμηση της μη γεωκεντρικής παράδοσης στην αρχαία ελληνική αστρονομία

 

των Κώστα Γαβρόγλου, Δημήτρη Διαλέτη, Γιάννη Χριστιανίδη*

As to the special case of the history of ancient science, the results of literary criticism are certainly not of a kind to create confidence in this method.

Otto Neugebauer1

Εισαγωγή

        ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ο τρόπος με τον οποίο οι πρώτοι μελετητές προσδιόρισαν και πραγματεύτηκαν ένα θέμα έχει οριοθετήσει και παγιοποιήσει τις μεθόδους και το ερμηνευτικό περίγραμμα εντός του οποίου, και με βάση το οποίο, εργάστηκαν και όλοι οι επόμενοι. Η επιλογή και ο τρόπος ανάγνωσης των πηγών, αλλά και το ιστοριογραφικό πλαίσιο με βάση το οποίο επιχειρείται η ερμηνεία τους, παραμένουν συχνά δεσμευμένα στα ερωτήματα που οι αρχικοί μελετητές έθεσαν. Αυτό ως έναν βαθμό είναι αναπόφευκτο, πρέπει να παρατηρήσουμε όμως ότι μαζί με τα εξαιρετικά δείγματα ιστορικής έρευνας που έχει δώσει, έχει οδηγήσει επίσης και σε αναχρονιστικές αναγνώσεις και σε αναποτελεσματικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις.

Τυπικά παραδείγματα του παραπάνω φαινομένου αποτελούν στη διεθνή αλλά και στην ελληνική βιβλιογραφία (με διαφορετικό τρόπο στην κάθε μία) οι μελέτες για τον Αρίσταρχο τον Σάμιο και για την ιστορία του ηλιοκεντρισμού. Οι πρώτοι ιστορικοί των επιστημών, στα τέλη του 19ου και στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, καθόρισαν με τις κλασικές πια σήμερα μελέτες τους2 τα βασικά ερωτήματα προς τα οποία θα έπρεπε, σύμφωνα με το ιστοριογραφικό πλαίσιο της εποχής τους, να προσανατολιστεί η ιστορική έρευνα για τα δύο αυτά θέματα. Καθόρισαν ταυτόχρονα τον τρόπο με τον οποίο πολλοί μεταγενέστεροι ανέγνωσαν τις πηγές προκειμένου να απαντήσουν στα ερωτήματα αυτά.

Συνέχεια

ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ


kion1ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΡΩΜΗ

 

ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΝΤΑΣ

Δρ Αρχαίας Ιστορίας

του Πανεπιστημίου του Bristol

 

 

Είναι πλέον κοινός τόπος ότι οι γυναίκες αποκλείονταν από τη συμμετοχή στον δημόσιο βίο στις ελληνικές πόλεις της αρχαϊκής και κλασικής εποχής. Η ελληνική πόλη του 5ου αι. π.Χ. και ιδίως η Αθήνα ήταν, κατά την έκφραση του γάλλου ελληνιστή P. VidalNaquet, «μια κλειστή λέσχη ανδρών».1

 

 

Αθήνα-Σπάρτη

 

Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη της σύγχρονης σκέψης για την αρχαία Ελλάδα, η δημοκρατία προήλθε από την εξέλιξη της στρατιωτικής τακτικής: η εξέλιξη από τις αριστοκρατικές μονομαχίες των ομηρικών ηρώων στην Ιλιάδα στις εκ παρατάξεως μάχες της αρχαϊκής εποχής, οδήγησε στην αλλαγή όχι μόνο του στρατιωτικού αλλά και του πολιτικού βίου: περισσότεροι άνθρωποι μπορούσαν πλέον να αποκτήσουν πρόσβαση στον φθηνότερο οπλισμό του οπλίτη.2 Οι οπλιτικές φάλαγγες οδήγησαν στη δημιουργία του πολιτικού σώματος των πολιτών της δημοκρατικής πόλης.

Αυτές οι εξελίξεις, όπως ήταν φυσικό, υποβάθμισαν τη θέση των γυναικών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι στους αιώνες που προηγήθηκαν οι γυναίκες απολάμ­βαναν πολιτικά δικαιώματα, αλλά ούτε και οι περισσότεροι άνδρες είχαν ενεργό δράση στην πολιτική, που ήταν προνόμιο των ολίγων, βασιλιάδων και αριστοκρα­τών. Οι γυναίκες όμως των βασιλικών οίκων και των αριστοκρατικών οικογε­νειών μπορούσαν να διαδραματίζουν έναν σημαντικό πολιτικό ρόλο καθώς ο «οίκος» ήταν το κέντρο των πολιτικών αποφάσεων. Επίσης, η σημασία της αναπαραγωγικής τους ικανότητας ήταν μεγάλη σε ένα πολιτικό σύστημα θεμελιωμένο στην κληρονομική διαδοχή.

Συνέχεια