Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ


kion1Ο ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ  ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ  ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ  ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ

ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ

Λάζαρης Γιάννης

 

            O Πλάτων διδάχθηκε τα Μαθηματικά από τον Θεόδωρο τον Κυρηναίο, ο οποίος κατά τον Ιάμβλιχο ανήκε στη Σχολή των Πυθαγορείων. Ο Πλάτων ως φιλόσοφος πρέσβευε, ότι, για να γίνει κάποιος φιλόσοφος, έπρεπε να γνωρίζει Μαθηματικά. Κατά το έτος 387 π.Χ. ίδρυσε την Ακαδημία, η οποία επί χίλια περίπου χρόνια υπήρξε το πνευματικό κέντρο της ανθρωπότητας· την έκλεισε ο Ιουστινιανός το 529 μ.Χ..

            Στο υπέρθυρο της Ακαδημίας υπήρχε η επιγραφή: «Μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω μου την στέγην», δηλαδή δεν επιτρεπόταν να φοιτήσει κάποιος στην Ακαδημία, εάν δεν γνώριζε Γεωμετρία, τουτέστιν Μαθηματικά. Όταν κάποιος νέος εξέφρασε την επιθυμία να παρακολουθήσει μαθήματα στην Ακαδημία, ο Ξενοκράτης, ο οποίος υπήρξε μετά τον Πλάτωνα και το Σπεύσιππο διευθυντής της Ακαδημίας, τον ρώτησε, εάν γνωρίζει Γεωμετρία. Στην αρνητική απάντηση του είπε: «Πορεύου· λαβάς γαρ ουκ έχεις φιλοσοφίας», δηλαδή «πήγαινε, δεν έχεις την απαιτούμενη προπαίδεια, για να μάθεις Φιλοσοφία». (Διογένης, Λ. ΙV, 10.)

Ότι ο Πλάτων πίστευε βαθύτατα, ότι, για να ασχοληθεί κάποιος με την Φιλοσοφία, πρέπει να γνωρίζει Μαθηματικά, φαίνεται εκ του ότι στους περισσότερους διαλόγους του έχει μνημονεύσει πολλές μαθηματικές προτάσεις.

Συνέχεια

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ ΣΤΗΝ ΤΡΑΓΩΔΙΑ


kion1ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ

ΣΤΗΝ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

 

  Γιώργου Πεφάνη,

επίκουρου καθηγητή τμήματος Θεατρικών Σπουδών Πανεπιστημίου Αθηνών

 

     Στην ιστορία αυτού που ονομάζουμε “δυτικός πολιτισμός” υπάρχει μια προνομιακή περίοδος, κατά την οποία γεννιούνται ταυτόχρονα το θέατρο, η φιλοσοφία και η δημοκρατία ως τριπλός πυρήνας του σκέπτεσθαι και του πράττειν με κοινό παρονομαστή τον διάλογο και κοινή αφετηρία τον μύθο. Και στα τρία αυτά τμήματα του πυρήνα συμβαίνει συχνά οι δημιουργοί τους να είναι ταυτοχρόνως αλλά και εναλλάξ οι “συγγραφείς”, οι “ηθοποιοί” και οι θεατές τους. Στο θέατρο αυτή η ταυτόχρονη ή εναλλασσόμενη δράση είναι αυτονόητη. Αλλά και στην περίπτωση της δημοκρατίας, οι συγγραφείς-δημιουργοί της είναι οι “ηθοποιοί” της, αυτοί που την επιτελούν μέσα από τους πολιτικούς θεσμούς, αλλά και οι θεατές της στις δημόσιες “παραστάσεις” και συνελεύσεις. Το ίδιο θα λέγαμε και για τη φιλοσοφία, στο μέτρο που αυτή δημιουργείται ως δημόσιος λόγος και επιτελείται σε δημόσιους χώρους ως διαλογικό δρώμενο, στο οποίο μπορούν να συμμετάσχουν οι πολίτες ως θεατές, αλλά και ως ενεργητές. Αλλά σε αυτό το πολιτικό και θεατρικό δρώμενο, σε αντίθεση με τα άλλα δρώμενα, η φιλοσοφική σκέψη τρέπει την τραγωδία να εστιάσει όχι τόσο στην τυπική διαδικασία μετάβασης από τη μια σκηνή της ζωής σε μια άλλη, όσο στον ενδιάμεσο χώρο των δύο σκηνών, στην κοινή τους μεθόριο και στην αμφισημία τους.2 Στο τρίπτυχο αυτό, επομένως, ο πολίτης γίνεται ο ενεργός ηθοποιός της (προσωπικής, αλλά και συλλογικής) ιστορίας του.3 Ενεργός ηθοποιός δεν είναι μόνο αυτός που βρίσκεται πάνω στη σκηνή, αλλά και ο απλός θεατής που παίρνει μέρος στα Μεγάλα Διονύσια, και με τον τρόπο αυτόν συμμετέχει όχι μόνο στην εξύμνηση του αθηναϊκού ἄστεως και των ιδανικών του, αλλά και στην ταυτόχρονη αμφισβήτησή τους, αναπτύσσοντας μια κριτική για τους πολιτικούς θεσμούς και μια φιλοσοφική σκέψη για τη θέση του ανθρώπου μέσα στους θεσμούς αυτούς.4

Συνέχεια

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΟΙ


kion1Ο άνθρωπος και οι θεοί

Λήψη του αρχείου σε συμπιεσμένη μορφή

Mario Vegetti

καθηγητής Ιστορίας της Αρχαίας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Παβίας

Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι ο γερο-σοφός Ηράκλειτος απευθυνόμενος στους ξένους επισκέπτες που είχαν σταματήσει στο κατώφλι του σπιτιού του. θωρώντας τον να ζεσταίνεται μπροστά στο μαγκάλι του, τους προσκάλεσε να μπουν άφοβα, λέγοντας: «κι εδώ επίσης υπάρχουν θεοί» (Περί ζώων μορίων, Α’, 5).

Αυτό το περιστατικό είναι χαρακτηριστικό, και χρήσιμο από πολλές απόψεις, για να κατανοήσουμε τη θρησκευτική συμπεριφορά του έλληνα ανθρώπου. Καταρχήν υπογραμμίζει το διάχυτο χαρακτήρα του «ιερού», την εγγύτητά του με το χώρο και το χρόνο της καθημερινής ζωής. Η οικιακή εστία, για παράδειγμα, γύρω από την οποία συγκεντρώνεται η οικογένεια για να μαγειρέψει και να γευματίσει, είναι αφιερωμένη σε μια θεότητα, την Εστία, προστάτιδα της ευημερίας και της συνέχειας της οικογενειακής ζωής· η περιφορά κάθε νεογέννητου γύρω από την εστία είναι η επικύρωση, σε θρησκευτικό επίπεδο, της εισδοχής του στο χώρο της οικίας.

Στη φράση του Ηράκλειτου ο διάχυτος χαρακτήρας του ιερού εκφράζεται με μια σχέση οικειότητας, που χαρακτηρίζει έντονα την ελληνική θρησκευτικότητα: η θεότητα δεν είναι ούτε απόμακρη ούτε απρόσιτη, κάθε σημαντική στιγμή δε της ιδιωτικής και κοινωνικής ζωής σημαδεύεται από την παρουσία της -αναπαριστώμενη μέσα στις λατρευτικές πρακτικές και τις οικογενειακές ή δημόσιες αφηγήσεις, όπου σκιαγραφείται το πυκνό υφάδι ενός χαρακτηριστικού συμβολισμού της ύπαρξης. Το ερώτημα επομένως δεν είναι γιατί, αλλά πώς θα μπορούσαν να μην πιστεύουν οι Έλληνες στους θεούς τους, αφού αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής τους ζωής.

Συνέχεια

ΣΩΚΡΑΤΗΣ


kion1ΣΩΚΡΑΤΗΣ

Τα πολλά πρόσωπα του φιλοσόφου

MARIO VEGETTI

καθηγητής Ιστορίας της Αρχαίας Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Παβίας

Ο Σωκράτης γίνεται γνωστός στους μεταγενεστέρους του περισσότερο ως λογοτεχνικός χαρακτήρας παρά ως ιστορικό πρόσωπο. Έτσι υπάρχουν τόσοι «Σωκράτες» όσοι και οι συγγραφείς που μίλησαν γι’ αυτόν. Στις Νεφέλες του Αριστοφάνη εμφανίζεται ως σατιρική αναπαράσταση του επηρμένου και επικίνδυνου διανοητή που με τον αθεϊσμό του αντιτίθεται στα παραδοσιακά ήθη της πόλης και με την αλαζονεία της σοφίας του αρνείται τις παραδεδεγμένες αξίες της. Αυτός είναι ο Σωκράτης, αλλά είναι και μερική αναπαράσταση του Εμπεδοκλή, του Αναξαγόρα και του Γοργία.

Ακριβώς αντίθετος ο Σωκράτης του Ξενοφώντα: ηθικολόγος, εξαρτημένος από τις παραδοσιακές αξίες, θρησκόληπτος και αδιάλλακτος ιερομάρτυρας της υπεροχής της αρετής έναντι του πλούτου και της κοινωνικής καταξίωσης. Από το τελευταίο Κυνικοί και Στωικοί θα εμπνευστούν το πρότυπο του φιλοσόφου ως υποδείγματος σοφίας και αρετής.

Συνέχεια

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ


kion1ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ – ΣΧΟΛΗ ΚΡΟΤΩΝΑ

 Ασύμμετροι αριθμοί, χρυσή τομή, πυθαγόρειο θεώρημα,
εξισώσεις απροσδιόριστης ανάλυσης κ.λπ. κ.λπ.


Λάζαρης Γιάννης

Ηλεκτρολόγος – Μηχανολόγος Ε.Μ.Π

     pythagoras1

Ιδρυτής της Σχολής του Κρότωνα (λέγεται και της Κρότωνος), πόλης της Μεγάλης Ελλάδας, αποικίας των Σπαρτιατών και Αχαιών υπήρξε ο Πυθαγόρας ο Σάμιος. Παρʼ όλο που ως έφηβος ο Πυθαγόρας φοίτησε στη Σχολή της Μιλήτου κι άκουσε μαθήματα από τον ίδιο τον Θαλή, εν τούτοις η διδασκαλία και ο τρόπος εργασίας στη Σχολή του Κρότωνος διέφεραν ουσιωδώς απʼ αυτών της Σχολής της Μιλήτου

    Ο Θαλής είχε ρίξει το κύριο βάρος των προσπαθειών του στην έρευνα και στη σπουδή των φυσικών φαινομένων. Ο κύριος στόχος, προς τον οποίον απέβλεπε η Σχολή της Μιλήτου (φυσικομαθηματικού τύπου σχολή θεραπεύουσα και τη φιλοσοφία), ήταν να δώσει απαντήσεις στο κοσμολογικό πρόβλημα απαλλάσσοντας τη σκέψη και την έρευνα από κάθε θεοκρατική πέδη και θρησκευτική πρόληψη. (Βλ. Θαλής, Αναξίμανδος, Αναξιμένης).

     Ο Πυθαγόρας επικέντρωσε τις προσπάθειές του στην έρευνα και στη σπουδή των μαθηματικών και στην ηθική διδασκαλία. Η Σχολή του Κρότωνα διατήρησε τον τύπο της Μιλησίου Σχολής και περιέλαβε στους σκοπούς της και τις επιδιώξεις της Σχολής των Ηθικών και Πολιτικών Επιστημών, όπως θα λέγαμε σήμερα.

    Η θεωρία των αριθμών, η γεωμετρία, η γεωμετρική άλγεβρα και η μαθηματική θεωρία της μουσικής, την οποία θεωρούσαν αδελφή της αστρονομίας, έλαβαν στην Πυθαγόρειο Σχολή του Κρότωνα μεγάλη ανάπτυξη. Τα μαθηματικά επιτεύγματα των Πυθαγορείων θεωρούνται σπουδαία. Δεν είναι υπερβολή, εάν λεχθεί, ότι οι Πυθαγόρειοι ανακάλυψαν τα σπουδαιότερα θεωρήματα της αριθμητικής και της γεωμετρίας κι έθεσαν τις βάσεις του μαθηματικού οικοδομήματος της ανθρωπότητας.

Συνέχεια